Για ένα μέρος του πληθυσμού, για πολλούς από τους ανθρώπους που κατοικούν δίπλα μας, στις ίδιες πόλεις, συχνά στις ίδιες πολυκατοικίες, αυτή είναι η σκληρή καθημερινότητά τους. Και απέναντι σε αυτήν την πραγματικότητα, τι έχει να αντιτάξει το κράτος ή η τοπική αυτοδιοίκηση; Τίποτα περισσότερο από μία ανύπαρκτη ή εντελώς υπολειμματική λειτουργία των όποιων μηχανισμών κοινωνικής προστασίας και πρόνοιας.
Όσοι κοινωνικοί λειτουργοί υπάρχουν, δεν λειτουργούν και δεν προσφέρουν υπηρεσίες στις γειτονιές, στα σχολεία και στο «κοινωνικό πεδίο». Ενώ πρόκειται για εξειδικευμένους επιστήμονες, εργάζονται ως διοικητικοί υπάλληλοι, εγκλωβισμένοι σε μία ατέλειωτη γραφειοκρατία ελέγχου των αιτημάτων για επιδόματα. Αντί να δραστηριοποιούνται στις γειτονιές, στα σχολεία, στις κοινότητες και στο «κοινωνικό πεδίο», εγκλωβίζονται σε γραφεία. Αντί να ασκούν κοινωνική πολιτική, μετατρέπονται σε διοικητικούς υπαλλήλους. Και αυτή η γραφειοκρατία δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο — είναι μια δομική ακύρωση του ρόλου τους.
Ενώ ως «κοινωνικοί επιστήμονες» θα έπρεπε να είναι οι πρωταγωνιστές στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής, όχι μόνο δεν αφήνονται να κάνουν τη δουλειά τους, αλλά υπονομεύονται συνεχώς και οι δυνατότητες να ανταποκριθούν στην αποστολή τους.
Ενώ θα έπρεπε να υπάρχει ένας ικανός αριθμός κοινωνικών λειτουργών στους Δήμους, στις Περιφέρειες, στα νοσοκομεία, στα υπουργεία, στα σχολεία, στις δομές πρόληψης ή απεξάρτησης και σε όλα τα κοινωνικά πεδία, σήμερα υπάρχει πλήρης υποστελέχωση παντού.
Για να υπάρχει μία τάξη μεγέθους, ας σημειωθεί ότι στους δήμους της χώρας μας αντιστοιχεί 1 κοινωνικός λειτουργός για…40.000 πολίτες. Αυτή είναι η αναλογία!
Η ίδια υποστελέχωση μαστίζει και τα προγράμματα «Βοήθεια στο Σπίτι» και την στήριξη των ατόμων τρίτης ηλικίας, και τα σωφρονιστικά καταστήματα, και τις δομές ψυχικής υγείας ή τις μονάδες ειδικής αγωγής για ανάπηρα άτομα.
Ακόμα και αυτοί οι κοινωνικοί λειτουργοί που υπάρχουν, εργάζονται υπό επισφαλείς επαγγελματικές συνθήκες. Είναι κυρίως συμβασιούχοι, χωρίς νομική προστασία στις εκδικητικές ποινικές διώξεις που μπορεί να αντιμετωπίσουν, όταν γνωματεύουν ή καταθέτουν πχ σε ζητήματα κακοποίησης ή παραμέλησης, οικογενειακής βίας κλπ.
Δεν είναι τυχαίο ότι, ενώ υφίσταται ο Ν. 2447/1996 για σύσταση και στελέχωση κοινωνικών υπηρεσιών στα Πρωτοδικεία, αυτός έως και σήμερα δεν έχει εφαρμοστεί, με αποτέλεσμα οι υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας να παραπέμπονται… στους Κοινωνικούς Λειτουργούς της τοπικής αυτοδιοίκησης!
Στον τομέα της παιδικής προστασίας, η κατάσταση είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Η απουσία ενός ενιαίου, δημόσιου συστήματος κοινωνικής φροντίδας με σαφή πρωτόκολλα και συντονισμό αφήνει κενά που πληρώνονται με ανθρώπινο κόστος.
Το σύστημα «μπαλώνει» τις ελλείψεις του μετακυλίοντας ευθύνες — όχι επιλύοντάς τες. Ένα ενιαίο και δημόσιο σύστημα κοινωνικής φροντίδας με συγκεκριμένα πρωτόκολλα εργασίας, δεν υπάρχει!
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι η κανονικοποίηση αυτής της κατάστασης. Το κεντρικό κράτος και μεγάλο μέρος της τοπικής αυτοδιοίκησης φαίνεται να έχουν συμβιβαστεί με αυτή τη λειτουργική ανεπάρκεια. Οι κοινωνικοί λειτουργοί αντιμετωπίζονται όχι ως κρίσιμοι πυλώνες κοινωνικής πολιτικής, αλλά ως «διεκπεραιωτές» ενός διοικητικού μηχανισμού.
Σε αυτά τα πολλά χρόνια ενασχόλησής μου με την Τοπική Αυτοδιοίκηση στον α΄ και β΄ βαθμό, είχα την ευκαιρία να έρθω σε άμεση επαφή με πολλούς ειδικούς και επαγγελματίες του κοινωνικού πεδίου, αποκτώντας μια γνώση και ιδία άποψη γι’ αυτόν τον τόσο ευαίσθητο τομέα.
Αν θέλουμε έναν κόσμο πιο ανθρώπινο και υποστηρικτικό προς τους πιο ευάλωτους και τους πιο αδύναμους, τόσο το κράτος όσο και η τοπική αυτοδιοίκηση θα πρέπει να επενδύσει στις κοινωνικές υπηρεσίες και τους λειτουργούς τους.
Ανάμεσα στα άλλα θα πρότεινα:
- Μαζικές μόνιμες προσλήψεις κοινωνικών λειτουργών σε δήμους, περιφέρειες, νοσοκομεία, σχολεία και δομές φροντίδας, με στόχο μια αξιοπρεπή αναλογία ανά πληθυσμό.
- Απεγκλωβισμός από τη γραφειοκρατία: σαφής διαχωρισμός διοικητικών και επιστημονικών καθηκόντων, ώστε οι κοινωνικοί λειτουργοί να επιστρέψουν στο πεδίο.
- Θεσμοθέτηση ενιαίου δημόσιου συστήματος κοινωνικής φροντίδας, με κοινά πρωτόκολλα, διαλειτουργικότητα υπηρεσιών και κεντρικό συντονισμό.
- Πλήρης εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας, ιδίως για τη στελέχωση κοινωνικών υπηρεσιών στη Δικαιοσύνη, ώστε να σταματήσει η μετακύλιση ευθυνών.
- Νομική και επαγγελματική προστασία των κοινωνικών λειτουργών, ιδιαίτερα σε ευαίσθητες υποθέσεις, με σαφές πλαίσιο ευθύνης και κάλυψης.
- Ανάπτυξη υπηρεσιών πρόληψης στην κοινότητα, με παρουσία σε σχολεία, γειτονιές και τοπικά δίκτυα, πριν τα προβλήματα γίνουν κρίσεις.
- Αξιολόγηση και λογοδοσία των κοινωνικών πολιτικών, με διαφάνεια και συμμετοχή των ίδιων των επαγγελματιών του πεδίου.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να «ενισχυθεί» ένας κλάδος. Είναι να αποκτήσει η κοινωνία ένα πραγματικό δίχτυ προστασίας.
