Ποια είναι η ενδεδειγμένη συχνότητα δρομολογίων των δημόσιων συγκοινωνιών -ανά πόσα λεπτά- ώστε να απορροφήσουν τον μεγάλο όγκο των μετακινήσεων της Αθήνας και να μην χρησιμοποιείται το ΙΧ; Με άλλα λόγια, πώς θα μπορούσε να περιοριστεί η καθημερινή χρήση του αυτοκινήτου, να ανασάνουν οι δρόμοι και να φτάνουμε γρήγορα στον προορισμό μας;
Δεν υπάρχει μία «μαγική» συχνότητα για όλα τα μέσα και όλες τις ώρες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει όμως ότι πράγματι οι πολίτες εγκαταλείπουν ουσιαστικά το ΙΧ όταν οι δημόσιες συγκοινωνίες γίνουν πυκνές σε δρομολόγια και τα τηρούν με αξιοπιστία, με εύκολες μετεπιβιβάσεις από μέσο σε μέσο.
Αυτά προϋποθέτουν πολύ περισσότερα μέσα (συρμοί, λεωφορεία), πολύ περισσότερους οδηγούς και προσωπικό λειτουργίας, προτεραιότητα λεωφορείων σε λωρίδες, άρτια οργάνωση, καλύτερη συντήρηση. Με δυο λόγια, ισχυρή χρηματοδότηση που θα πήγαζε από πολιτική επιλογή υπέρ των δημόσιων συγκοινωνιών και διάθεση να συγκρουστεί το κράτος με κατεστημένες νοοτροπίες αλλά και… τη λατρεία του ΙΧ που έχει ο νεοέλληνας.
Η σημερινή κυβέρνηση προχωρά ένα φιλόδοξο σχέδιο αγοράς νέων συρμών και λεωφορείων (βλέπε 1.076 τα νέα λεωφορεία, ανανέωση 80% στον στόλο – Νέα προκήρυξη για οδηγούς), αλλά δεν υπάρχει δημόσια δέσμευση για θεαματική αύξηση της συχνότητας των δρομολογίων. Δεν υπόσχονται δηλαδή -ούτε καν ρητορικά- ότι θα γίνουμε Παρίσι, Λονδίνο, Κοπεγχάγη…
Οι κρίσιμες συχνότητες δρομολογίων
Για μια μητροπολιτική περιοχή σαν την Αθήνα, με πολύ υψηλή συγκέντρωση μετακινήσεων και έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση, οι ενδεδειγμένες συχνότητες που θεωρούνται «ανταγωνιστικές του ΙΧ» είναι περίπου οι εξής:
Μετρό
Ώρες αιχμής: κάθε 2–3 λεπτά στις κεντρικές γραμμές.
Εκτός αιχμής: 4–6 λεπτά
Βράδυ: έως 7–10 λεπτά
Αν το Μετρό περνά ανά 8–10 λεπτά σε ώρα αιχμής, μεγάλο μέρος του κόσμου προτιμά το αυτοκίνητο, γιατί αυξάνεται ο συνολικός χρόνος μετακίνησης, γεμίζουν υπερβολικά οι συρμοί, γίνεται επαχθής η μετακίνηση και χάνονται οι ανταποκρίσεις.
Λεωφορεία
Στις βασικές γραμμές υψηλής ζήτησης ανά 3–5 λεπτά στις ώρες αιχμής, ενώ στις δευτερεύουσες ανά 17–10 λεπτά. Πάνω από 12–15 λεπτά αναμονής συνεπάγονται ότι η ψυχολογική αποδοχή πέφτει δραματικά, ειδικά αν δεν υπάρχει αξιοπιστία χρόνου άφιξης. Φανταστείτε τι συμβαίνει όταν δρομολόγια γίνονται ανά 45 λεπτά έως μία ώρα στις ώρες αιχμής (!), όπως συμβαίνει με το 803 Πειραιάς – Δάσος Χαϊδαρίου.
Τραμ
Αντίστοιχα το τραμ γίνεται ελκυστικό όταν περνά κάθε 4–6 λεπτά στις βασικές διαδρομές, έχει προτεραιότητα σε φανάρια και δεν μπλοκάρεται από αυτοκίνητα. Αν περνά ανά 12–15 λεπτά, ο επιβάτης συνήθως προτιμά ΙΧ ή ταξί.
Σήμερα στην Αθήνα οι πραγματικές συχνότητες διαφέρουν αρκετά ανά μέσο, γραμμή και ώρα. Σε γενικές γραμμές:
| Μέσο | Ώρες αιχμής | Εκτός αιχμής | Βράδυ |
|---|---|---|---|
| Μετρό Γρ. 2 & 3 | ~4,5–6 λεπτά | ~6–8 λεπτά | ~10–15 λεπτά |
| ΗΣΑΠ (Γρ. 1) | ~6–7,5 λεπτά | ~7,5–10 λεπτά | ~11–15 λεπτά |
| Τραμ | ~8–12 λεπτά | ~10–15 λεπτά | ~15+ λεπτά |
| Κεντρικά λεωφορεία | ~7–15 λεπτά | ~10–20 λεπτά | ~20–40 λεπτά |
| Περιφερειακές γραμμές | ~20–60 λεπτά | συχνά χειρότερα | πολύ αραιά |
Στο Μετρό, τα 3 λεπτά είναι τεχνικά εφικτά σε πολλές γραμμές. Στα λεωφορεία, όμως, το δύσκολο δεν είναι μόνο ο στόλος, αλλά είναι η κίνηση της ίδιας της Αθήνας, η οποία όμως μόνο με ΜΜΜ μπορεί να αντιμετωπιστεί… Είναι μία θετική ανάδραση, που όμως θέλει χρόνο και επιμονή για να αποδώσει.
Το κρίσιμο όριο
Συγκοινωνιολόγοι συχνά θεωρούν ότι το κρίσιμο όριο του χρόνου αναμονής είναι τα 5 λεπτά, οπότε ο χρήστης θεωρεί ότι «έρχεται συνέχεια» και δεν προβληματίζεται καθόλου. Τα 10 λεπτά στη στάση είναι αποδεκτά, στα 15+ λεπτά ο χρήστης αρχίζει να προβληματιζεται για την οργάνωση του προγράμματός του ενώ από τα 20 λεπτά και πάνω το μέσο καθίσται μη ανταγωνιστικό για μαζική αστική χρήση.
Για να εγκαταλείψει κάποιος το ΙΧ στην Αθήνα, η εμπειρία πρέπει να είναι: «Δεν κοιτάω καν πρόγραμμα δρομολογίων, πάω στη στάση και κάτι έρχεται σύντομα». Αυτό είναι το σημείο καμπής ώστε να μείνει το αυτοκίνητο στην άκρη και να μπει “με την καρδιά του” ο Αθηναίος στο μέσο μαζικής μεταφοράς.
Όμως η συχνότητα μόνη της δεν αρκεί. Ακόμη και δρομολόγια ανά 2 λεπτά δεν αρκούν αν το λεωφορείο κολλά στην κίνηση, δεν υπάρχει αποκλειστική λωρίδα, οι μετεπιβιβάσεις από μέσο σε μέσο έχουν κακή οργάνωση και η αξιοπιστία του συστήματος είναι χαμηλή.
Η καθημερινότητα θα άλλαζε πολύ περισσότερο από όσο νομίζει και ο πιο αισιόδοξος
Αν η Αθήνα είχε σταθερά 3 λεπτά αναμονή στο Μετρό και 5 λεπτά στα λεωφορεία όλη μέρα — όχι μόνο στις ώρες αιχμής — η καθημερινότητα θα άλλαζε πολύ περισσότερο απ’ όσο φαίνεται.
Θα σταματούσες να “προγραμματίζεις” τη μετακίνηση, να παρακολουθείς εφαρμογές και να φεύγεις νωρίτερα “για να μη χάσεις το λεωφορείο”. Απλά κατεβαίνεις στη στάση και ξέρεις ότι κάτι έρχεται άμεσα. Έτσι έχεις λιγότερο άγχος, μικρότερη αίσθηση “χαμένου χρόνου”. Δεν παίρνεις το ΙΧ σου, δεν ξοδεύεις για βενζίνη, δεν ψάχνεις για πάρκινγκ. Όλα είναι πιο εύκολα και πιο φτηνά. Η μειωμένη χρήση του ΙΧ θα ελευθέρωνε τους δρόμους και οι μετακινήσεις θα γίνονταν ακόμα πιο γρήγορα.
Για παράδειγμα, τα 8 χλμ Χαϊδάρι – Σύνταγμα θα ήταν ένα “παιχνιδάκι”, η Αθήνα θα “μίκραινε” πολύ. Η πόλη θα αποκτούσε διαφορετική κουλτούρα μετακίνησης και μαζί θα ερχόταν λιγότερη συμφόρηση, λιγότερος θόρυβος, εξάλειψη της ανάγκης για δεύτερο και τρίτο αυτοκίνητο στις οικογένειες.
