Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού των αγριογούρουνων έχει την εξήγησή της. Επιστημονική έρευνα με ανάλυση DNA έγινε από Ιάπωνες ειδικούς απέδειξε τον υβριδισμό μεταξύ άγριων και ήμερων χοίρων, που δίνει στο είδος μεγάλη αναπαραγωγική ικανότητα. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι δεν είναι που “κάψαμε τα δάση τους” ή “χτίσαμε στα μέρη τους” και αυτά κατεβαίνουν στις πόλεις, όπως λένε πολλοί κάθε φορά που δείχνουμε εικόνες από αγριόχοιρους στο Χαϊδάρι.
Ο αναγνώστης μας Νικόλαος έχει περισσότερα στοιχεία να παρουσιάσει για το ίδιο ζήτημα:
Αυτά που στην Ελλάδα ονομάζουμε υβρίδια αγριογούρουνων, στις ΗΠΑ αναφέρονται κυρίως ως feral hogs, wild hogs ή feral swine. Ανήκουν όλα στο ίδιο επιστημονικό είδος (Sus scrofa). Η ιστορία και η συμπεριφορά τους παρουσιάζουν εκπληκτικές ομοιότητες, με ελάχιστες διαφορές στην προέλευση.
Πού μοιάζουν (Ελλάδα και ΗΠΑ)
• Η ίδια «συνταγή» υβριδισμού: Όπως και στην Αττική, οι πληθυσμοί των feral hogs στην Αμερική προέρχονται από τη διασταύρωση ήμερων χοίρων που απέδρασαν από φάρμες και άγριων ευρασιατικών αγριογούρουνων (Eurasian wild boar) που εισήχθησαν για κυνήγι.
• Η ίδια υπερ-αναπαραγωγή: Έχουν κληρονομήσει την τεράστια αναπαραγωγική ικανότητα του ήμερου γουρουνιού. Γεννούν πολλά μικρά, προκαλώντας πληθυσμιακή έκρηξη.
• Η ίδια καταστροφική συμπεριφορά: Στις ΗΠΑ (ειδικά σε πολιτείες όπως το Τέξας) προκαλούν ζημιές δισεκατομμυρίων δολαρίων σε καλλιέργειες, καταστρέφουν την αυτοφυή βλάστηση και εισβάλλουν σε κατοικημένες περιοχές ψάχνοντας τροφή.
Η μόνη διαφορά
• Ιστορικό υπόβαθρο: Στην Ελλάδα το φαινόμενο ξεκίνησε πρόσφατα (κυρίως τη δεκαετία του ’90) λόγω των επιδοτήσεων. Στις ΗΠΑ η ιστορία πάει αιώνες πίσω, καθώς τα πρώτα γουρούνια μεταφέρθηκαν εκεί από τους Ισπανούς εξερευνητές (όπως ο Κολόμβος και ο Ντε Σότο) τον 15ο-16ο αιώνα, ξεφεύγοντας στη φύση και δημιουργώντας τους πρώτους άγριους πληθυσμούς.
Στην ουσία, η Αττική αντιμετωπίζει σήμερα σε μικρότερη κλίμακα το ίδιο ακριβώς οικολογικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες με τα feral hogs.
Το πρόβλημα στην Ελλάδα ξεκίνησε από τις επιδοτήσεις της ΕΕ που είχαν σκοπό τη δημιουργία υβριδικών αγριογούρουνων αποτελώντας ένα κλασικό παράδειγμα κρατικής και ευρωπαϊκής πολιτικής που σχεδιάστηκε με καλές προθέσεις, αλλά εφαρμόστηκε με πλήρη έλλειψη ελέγχου, με αποτέλεσμα να προκληθεί οικολογική καταστροφή.
Η δημιουργία του προβλήματος εξελίχθηκε μέσα από πέντε συγκεκριμένα στάδια:
1. Το κίνητρο: Η «εκτατική» βιολογική κτηνοτροφία
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ελληνικό Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ξεκίνησαν να επιδοτούν γενναιόδωρα τη βιολογική και εκτατική χοιροτροφία.
• Στόχος ήταν να ενισχυθεί η ελληνική ύπαιθρος και να διασωθούν παραδοσιακές φυλές, όπως ο ελληνικός μαύρος χοίρος.
• Ο βασικός όρος για να πάρει κάποιος την επιδότηση ήταν τα ζώα να μην είναι κλεισμένα σε τσιμεντένια χοιροστάσια, αλλά να ζουν ελεύθερα στη φύση (εκτατική βοσκή) για να τρέφονται φυσικά.
2. Το «κενό» του νόμου: Ανεπαρκείς περιφράξεις
Το κράτος έδινε τα χρήματα, αλλά δεν έλεγχε αυστηρά τις υποδομές.
• Οι κτηνοτρόφοι όφειλαν να έχουν περιφραγμένα κτήματα στο βουνό. Αντί για αυτό όμως, πολλοί κατασκεύαζαν πρόχειρες περιφράξεις (π.χ. με απλό συρματόπλεγμα) για να γλιτώσουν κόστος.
• Το γουρούνι είναι εξαιρετικά δυνατό και έξυπνο ζώο. Σκάβοντας κάτω από το χώμα ή σπάζοντας τα πρόχειρα πλέγματα, εκατοντάδες ήμεροι και ημιάγριοι χοίροι άρχισαν να δραπετεύουν στα δάση καθημερινά.
3. Η εγκατάλειψη λόγω οικονομικής κρίσης
Όταν η Ελλάδα μπήκε σε βαθιά οικονομική κρίση (μετά το 2010), πολλές από αυτές τις κτηνοτροφικές μονάδες χρεοκόπησαν ή οι επιδοτήσεις καθυστέρησαν.
• Ορισμένοι ιδιοκτήτες, αδυνατώντας να συντηρήσουν ή να σφάξουν τα ζώα, άνοιξαν τις πόρτες και τα εγκατέλειψαν οριστικά στο δάσος, αφήνοντάς τα στην τύχη τους.
4. Το μοιραίο ζευγάρωμα στο δάσος
Μόλις αυτοί οι οικόσιτοι/ημιάγριοι χοίροι βρέθηκαν ελεύθεροι στα βουνά, συνάντησαν τα γνήσια άγρια αγριογούρουνα. Καθώς ανήκουν στο ίδιο βιολογικό είδος, το ζευγάρωμα ήταν άμεσο.
• Τα γονίδια αναμίχθηκαν.
• Τα νέα «υβρίδια» πήραν το μεγάλο μέγεθος και την αγριότητα του αγριόχοιρου, αλλά κράτησαν τη θηριώδη αναπαραγωγική ικανότητα του ήμερου γουρουνιού (γέννες με 10 μικρά αντί για 3-4).
5. Η πληθυσμιακή έκρηξη και η κάθοδος στην Αθήνα
Μέσα σε λίγα χρόνια, λόγω της υπερ-αναπαραγωγής και της έλλειψης φυσικών εχθρών, ο πληθυσμός αυτών των υβριδίων ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Το βουνό δεν μπορούσε πλέον να τους θρέψει.
Έχοντας στο DNA τους την εξοικείωση με τον άνθρωπο (λόγω της καταγωγής τους από τις φάρμες), οι νέες γενιές υβριδίων δεν φοβήθηκαν τις πόλεις. Άρχισαν να κατεβαίνουν τα βουνά της Αττικής (Πάρνηθα, Πεντέλη,Ποικίλο) και να μπαίνουν στα προάστια, όπου βρίσκουν εύκολη τροφή στα σκουπίδια και τους κήπους.
Έτσι, μια επιδότηση που ξεκίνησε για να στηρίξει την αγροτική παραγωγή, κατέληξε να δημιουργήσει ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά και οδικά προβλήματα της σύγχρονης Αττικής.
Γιατί έξαρση στο Χαϊδάρι
Το πρόβλημα με τους αγριόχοιρους (αγριογούρουνα) στο Χαϊδάρι έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις, καθώς οι εμφανίσεις τους μέσα στον αστικό ιστό έχουν γίνει πλέον καθημερινό φαινόμενο, προκαλώντας έντονη ανησυχία για τη δημόσια ασφάλεια.
Το Χαϊδάρι επηρεάζεται άμεσα λόγω της γεωγραφικής του θέσης, καθώς συνορεύει με το Ποικίλο Όρος , από όπου κατεβαίνουν τα ζώα.
Τα βασικά στοιχεία του προβλήματος στην περιοχή εντοπίζονται στα εξής:
Πού εμφανίζονται
• Σε κεντρικούς δρόμους και Λεωφόρους: Έχουν καταγραφεί επανειλημμένα να κινούνται ανενόχλητα ακόμα και κοντά ή πάνω στη Λεωφόρο Αθηνών, δημιουργώντας τεράστιο κίνδυνο σοβαρών τροχαίων ατυχημάτων για τους οδηγούς.
• Σε κοινόχρηστους χώρους: Έχουν εντοπιστεί να κάνουν βόλτες στον Βοτανικό Κήπο Διομήδους, ενώ καταγράφηκαν μεγάλα ζώα να περιφέρονται ακόμα και μέσα σε παιδικές χαρές (όπως στην Κάτω Αφαία) ή στο Δάσος Χαϊδαρίου.
Γιατί επιλέγουν το Χαϊδάρι
• Αναζήτηση εύκολης τροφής: Το Ποικίλο Όρος δεν έχει πλέον αρκετή τροφή για τον πληθυσμό τους. Κατεβαίνουν στην πόλη και ανατρέπουν κάδους απορριμμάτων.
• Λανθασμένη ανθρώπινη συμπεριφορά: Πολλοί κάτοικοι ή περαστικοί, θεωρώντας τα ζώα «συμπαθητικά», τα ταΐζουν εσκεμμένα. Αυτό επιδεινώνει το πρόβλημα, καθώς τα ζώα εξοικειώνονται ακόμα περισσότερο και επιστρέφουν στα ίδια σημεία.
Η εμφάνιση λύκων
• Η ανεξέλεγκτη παρουσία των αγριογούρουνων μέσα στο Χαϊδάρι έφερε και μια δεύτερη, πιο επικίνδυνη εξέλιξη: την εμφάνιση λύκων στην περιοχή.
• Οι λύκοι κατεβαίνουν από το βουνό ακολουθώντας τα αγριογούρουνα (που αποτελούν το θήραμά τους) ή αναζητώντας αδέσποτα ζώα, γεγονός που ανάγκασε τον Δήμο Χαϊδαρίου και τις αρχές να εκδώσουν επίσημες προειδοποιήσεις προς τους κατοίκους και χρηστικές οδηγίες πχ “πάρτε όλοι και από μία σφυρίχτρα”.
ΟΙ ΑΓΡΙΟΧΟΙΡΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΑ ΑΓΡΙΑ ΖΩΑ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ ΤΑ ΜΙΚΡΑ ΤΟΥΣ. ΜΗ ΤΑ ΤΑΙΖΕΤΕ .Ο ΔΗΜΟΣ ΝΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙ ΑΜΕΣΑ ΟΧΙ ΣΦΥΡΙΧΤΡΕΣ ΑΛΛΑ ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΥΣ ΚΑΔΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΜΑΤΩΝ.
Στη χώρα μας ισχύει η Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΔΔ/100124/3310/2022 – ΦΕΚ 5228/Β/10-10-2022 η οποία όλως παραδόξως δεν προβλέπει τη χρήση σφυριχτρών πλην όμως απαγορεύει ρητά την παροχή τροφής στα εν λόγω ζώα , επιβάλλει τη χρήση ειδικών κάδων απορριμάτων από τους Δήμους και ειδικών παγίδων γιά τη σύλληψή τους.
Επιπλέον επιτρέπεται-κατ’ εξαίρεση- η ελεγχόμενη δίωξη των αγριόχοιρων και των υβριδίων αυτών, καθώς και μη δεσποζόμενων χοίρων, σε δασικές, αγροτικές και λοιπές περιοχές, σε όλη την επικράτεια, λόγω των επαπειλούμενων ζημιών στην αγροτική και κτηνιατρική παραγωγή εξαιτίας του υπερπληθυσμού τους και γενικότερα για την την αντιμετώπιση των επιπτώσεων που προκαλείται στη γεωργία, στη δημόσια ασφάλεια και στη βιοποικιλότητα, από ειδικά συνεργεία.
