Από τον ιερό χώρο του “Θυσιαστηρίου της Λευτεριάς”, ο “Αθήνα 984” θα επιχειρήσει την Πρωτομαγιά, με μία ειδική παραγωγή, να πιάσει το νήμα του ματωμένου Μάη του ’36 στην Θεσσαλονίκη, των εργατικών κινητοποιήσεων στο Σικάγο, της ηρωικής θυσίας των αγέρωχων 200 κομμουνιστών της Καισαριανής και να τα συνδέσει με το σήμερα: με τις νέες προκλήσεις για τον κόσμο της εργασίας, σε έναν κόσμο που αλλάζει και που τίποτα πλέον δεν θεωρείται δεδομένο.
Το δημοτικό ραδιόφωνο της Αθήνας, με την καθοριστική συμβολή του Δήμου Καισαριανής, θα “στήσει” ανοιχτό στούντιο στο Σκοπευτήριο και θα εκπέμψει απευθείας για 4 ολόκληρες ώρες, τιμώντας την Πρωτομαγιά, ανατέμνοντας την συλλογική ανατριχίλα που πυροδότησαν οι φωτογραφίες-ντοκουμέντα των “200 της Καισαριανής” και βάζοντας το δικό του λιθαράκι στη διατήρηση της κοινωνικής μνήμης.
Η “Aφύλαχτη Διάβαση” του Θωμά Σίδερη και οι “Ντάμες Σπαθί”, η Ελεωνόρα Ορφανίδου και η Ελευθερία Κουμάντου ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μία ξεχωριστή ραδιοφωνική παραγωγή για την Πρωτομαγιά και τα σπουδαία μηνύματά της -για το “χθες”, το “σήμερα”, αλλά και το “αύριο”.
10:00-12:00
“Αφύλαχτη Διάβαση”
Από τις 10 ως το πρωί ως τις 12 το μεσημέρι, η ραδιοφωνική σειρά “Αφύλαχτη Διάβαση” με τον Θωμά Σίδερη μέσα από το ιερό μνημείο των εκτελεσθέντων αγωνιστών, τα ματωμένα χώματα της προσφυγικής Καισαριανής, θα επικεντρωθεί στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο του Μεσοπολέμου και θα φωτίσει δύο ξεχωριστά αλλά όχι ασύνδετα γεγονότα. Τις μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1936 στη Θεσσαλονίκη και σε άλλες πόλεις, την αιματηρή κατάπνιξή τους από τις δυνάμεις καταστολής και την εγκαθίδρυση του καθεστώτος Μεταξά στον ίδιο καμβά των υπολοίπων φασιστικών καθεστώτων της Ευρώπης. Και είναι ακριβώς αυτό το καθεστώς που θα παραδώσει στους ναζί κατακτητές τους διακόσιους Ακροναυπλιώτες, που θα οδηγηθούν στο κολαστήριο του Χαϊδαρίου.
Αλλά η ιστορία αρχίζει πολύ νωρίτερα. Το ιδιώνυμο του Ελευθερίου Βενζέλου, το αντικομμουνιστικό παραλήρημα του τότε αστικού κράτους και οι βαθιές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης του 1929 αποτελούν τη βάση για τα γεγονότα του 1936 αλλά και την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.
Μέσα από μοναδικά ηχητικά τεκμήρια και ντοκουμέντα και με τη συμβολή εξαιρετικών επιστημόνων θα ξεδιπλωθεί η ματωμένη ιστορία της Πρωτομαγιάς του 1936 και της Πρωτομαγιάς του 1944, που σημάδεψαν βαθιά τη συλλογική συνείδηση της Ελλάδας. Συμμετέχουν ο ομότιμος καθηγητής νεότερης ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αντώνης Λιάκος, ο καθηγητής της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών Βαγγέλης Καραμανωλάκης και η διδάσκουσα στο ΑΠΘ Βασιλική Λάζου. Για τον ιερό χώρο της Καισαριανής θα μιλήσει ο δημοτικός σύμβουλος και πρόεδρος του Παραρτήματος Καισαριανής της ΠΕΑΕΑ – ΔΣΕ Κώστας Γαβριλάκης.
Κείμενα διαβάζει, σε ζωντανή σύνδεση με τη Θεσσαλονίκη, ο συγγραφέας Θωμάς Κοροβίνης.
12.00 – 14.00
“Σε κάθε βήμα κέρδιζαν μια οργιά ουρανό -για να τον δώσουν”
Γιάννης Ρίτσος “Ρωμιοσύνη” (1954)
Τα “βήματα” των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 όπως τα κατέγραψε ο φωτογραφικός φακός στις συγκλονιστικές φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας στις 15 Φεβρουαρίου, γίνονται η εμβληματική γέφυρα που συνδέει των κοινωνικούς, πολιτικούς και εργατικούς αγώνες της γενιάς της αντίστασης με τη σημερινή εργατική τάξη, τα δικά της αδιέξοδα και τους δικούς της αγώνες για ευημερία και κοινωνική δικαιοσύνη.
Οι Ντάμες Σπαθί, Ελευθερία Κουμάντου και Ελεωνόρα Ορφανίδου, παίρνοντας την σκυτάλη από τον Θωμά Σίδερη, αποτίνουν φόρο τιμής στους «200» της Καισαριανής και συνδέουν την φετινή Πρωτομαγιά με το αγωνιστικό τους παράδειγμα. Από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, διαχρονικό σύμβολο αντίστασης, ανατρέχουν στα ιστορικά γεγονότα της 1ης Μάϊου 1944, διερευνούν τις υποφωτισμένες πλευρές τους και διερωτώνται αν η μνήμη έχει τη δύναμη να παράγει νέα γεγονότα, αν γίνεται “παρόν”.
Πώς διαμορφώνονται οι εργατικοί και κοινωνικοί αγώνες σήμερα;
Στο ανοικτό στούντιο της Καισαριανής μαζί τους, ο δήμαρχος της πόλης, Ηλίας Σταμέλος, ο ιστορικός Ιάσων Χανδρινός, η συμβολή του οποίου υπήρξε καθοριστική στην ανακάλυψη, ανάλυση και τεκμηρίωση των φωτογραφιών της “Συλλογής Χόιερ”, ο Γιάννης Κουζής, καθηγητής Εργασιακών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ο Γιώργος Στεφανάκης, πρόεδρος του ΕΚΑ και πρόεδρος επίσης του Συνδικάτου Επισιτισμού – Τουρισμού Ν. Αττικής, ο Αχιλλέας Ζορμπάς, μέλος του γενικού συμβουλίου της ΑΔΕΔΥ και ο Ανδρέας Στοϊμενίδης, πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία και γραμματέας υγείας κ ασφάλειας στην εργασία, της ΓΣΕΕ.
Κατά τη διάρκεια του δίωρου οι Ντάμες Σπαθί θα χαρίσουν βιβλία που σχετίζονται με τα ιστορικά γεγονότα, τους κοινωνικούς και εργατικούς αγώνες αλλά και τη σημερινή πολιτική και κοινωνική κατάσταση στην Ελλάδα και τον κόσμο. Μεταξύ αυτών και ο “Επιτάφιος” του Γιάννη Ρίτσου. Τα βιβλία προσφέρουν οι εκδοτικοί οίκοι ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, ΑΝΤΙΠΟΔΕΣ, ΚΕΔΡΟΣ, ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ και ΤΟΠΟΣ.
15:00-17:00
Από το Σκοπευτήριο, στην Θεσσαλονίκη…
Το απόγευμα της Πρωτομαγιάς, 15:00-17:00, ο ΑΘΗΝΑ 9,84 θα μεταδώσει ένα δίωρο ηχητικό ντοκιμαντέρ της σειράς “Αφύλαχτη Διάβαση” αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στον απεργιακό αγώνα των καπνεργατών το 1936 μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα. Παράλληλα, ξετυλίγεται η ζωή του Τάσου Τούση, του νεκρού απεργού, που ενέπνευσε τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο να γράψει τον Επιτάφιο, καθώς ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο αποτύπωσε τον Τούση να κείτεται στο πεζοδρόμιο και η μάνα του να σπαράζει πάνω από τον νεκρό γιο της.
Η δολοφονία του Τούση αποτέλεσε καθοριστική καμπή. Δεν ήταν μόνο η πρώτη καταγεγραμμένη απώλεια της ημέρας· έγινε αμέσως σύμβολο της κρατικής βίας και της εργατικής θυσίας. Το σώμα του τοποθετήθηκε πάνω σε μια πόρτα και μεταφέρθηκε από τους διαδηλωτές προς το Διοικητήριο. Η εικόνα αυτή, με τον νεκρό εργάτη εκτεθειμένο δημόσια και τη μητέρα του να θρηνεί, μετέτρεψε τον θάνατο σε πολιτικό γεγονός. Ο νεκρός δεν αποσύρθηκε στη σιωπή της ιδιωτικής απώλειας· μεταφέρθηκε μέσα στην πόλη ως υλικό τεκμήριο της σφαγής και ως κάλεσμα συλλογικής αντίδρασης.
Ανάμεσα στις συγκλονιστικές μαρτυρίες που ακούγονται στο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ είναι και εκείνη της αδελφής του Τάσου Τούση.
Έρευνα-τεκμηρίωση-παρουσίαση: Θωμάς Σίδερης
