Ο Δήμος Αθηναίων καλεί την κυβέρνηση να πάρει άμεσα νομοθετική πρωτοβουλία ώστε όλοι οι χώροι στρατοπέδων εντός του αστικού ιστού των πόλεων να παραχωρηθούν στους Δήμους για να γίνουν πάρκα και κοινόχρηστοι, κοινωφελείς χώροι ενισχύοντας την κλιματική ανθεκτικότητα των πόλεων και γενικά του αστικού χώρου.
Την ανάγκη προστασίας των ελεύθερων χώρων συνολικά στην Αθήνα υπογράμμισε το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων μέσα από ψήφισμα που πέρασε ομόφωνα κατά τη 19η Τακτική Συνεδρίασή του.
Το θέμα συζητήθηκε με πρωτοβουλία του Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, μετά από σχετικό υπόμνημα κατοίκων της περιοχής Ελληνορώσων. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι ανησυχίες για την κατασκευή του νέου συγκροτήματος γραφείων της ΔΕΗ στην περιοχή, την περαιτέρω εντατικοποίηση της δόμησης, καθώς και τις επιπτώσεις στην καθημερινότητα και το περιβάλλον της γειτονιάς.
Ολόκληρο το ψήφισμα:
Ο Δήμος Αθηναίων συμμερίζεται τις ανησυχίες των κατοίκων για την εντατικοποίηση της δόμησης σε ένα μεγάλο ελεύθερο, δημόσιο χώρο (περίπου 20 στρεμμάτων), μιας πυκνοκατοικημένης γειτονιάς της Αθήνας και σε ένα κρίσιμο σημείο της πόλης, σημαντικό για την κλιματική ισορροπία του Λεκανοπεδίου, λόγω της συνέχειας με τον ορεινό όγκο του Υμηττού και το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή.
ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΑΥΤΟ:
Στρατόπεδο Χαϊδαρίου, o τελευταίος μεγάλος ελεύθερος χώρος της Αθήνας, που μπορεί να αλλάξει τη μοίρα της
Αναμένει από το Συμβούλιο της Επικρατείας να εξετάσει την υπόθεση ώστε να επιλύσει ζητήματα που τίθενται σχετικά με τη συμφωνία μεταξύ του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του 1988 και του Σχεδίου Πόλεως, όπως αυτό τροποποιήθηκε το 1998, καθώς και την εφαρμογή της πρόσφατης νομολογίας για τα bonus του ΝΟΚ. Ο Δήμος Αθηναίων θα λάβει υπ’ όψιν την κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας και θα αξιοποιήσει με εποικοδομητικό τρόπο τα επιχειρήματα και το σκεπτικό της απόφασης στην κατεύθυνση μεγαλύτερης προστασίας τέτοιων χώρων, ώστε αυτοί να μην οικοδομηθούν, αλλά να αποδοθούν σε κοινή χρήση ως χώροι πρασίνου.
Ο Δήμος Αθηναίων θεωρεί ότι οι ελάχιστοι εναπομείναντες ελεύθεροι χώροι της πόλης, όταν μάλιστα ανήκουν στη δημόσια περιουσία, πρέπει να συμβάλλουν στη δημιουργία χώρων πρασίνου και κοινωνικών υποδομών, παράλληλα με την τυχόν κάλυψη άλλων δημόσιων αναγκών.
Τέλος, καλεί την κυβέρνηση να πάρει άμεσα νομοθετική πρωτοβουλία ώστε όλοι οι χώροι στρατοπέδων εντός του αστικού ιστού των πόλεων να παραχωρηθούν στους Δήμους για να γίνουν πάρκα και κοινόχρηστοι, κοινωφελείς χώροι, ενισχύοντας την κλιματική ανθεκτικότητα των πόλεων και γενικά του αστικού χώρου και να απαλλοτριωθεί από τον Δήμο Αθηναίων το οικόπεδο -απέναντι από το εργοτάξιο της ΔΕΗ- που ανήκει στην Τράπεζα της Ελλάδος και να διαμορφωθεί ως ελεύθερος χώρος πρασίνου, καθώς ως τέτοιος είναι χαρακτηρισμένος.
Καλά τα ψηφίσματα και οι αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων και οι ατέρμονες συζητήσεις αλλά κάπου τα διάφορα ζητήματα που απασχολούν τις τοπικές κοινωνίες πρέπει να τελειώνουν και να επιλύονται προς όφελος πάντα των πολιτών.
Είχα την τύχη και την ατυχία να υπηρετήσω τη στρατιωτική μου θητεία στον Έβρο και τους 24 από 31 μήνες της συγκεκριμένα στο στρατόπεδο “ΠΑΡΜΕΝΙΩΝΑ” τα έτη 1986,1987,1988 . Με την ευκαιρία άλλης υποχρέωσής μου επισκέφθηκα την πόλη πριν μερικά χρόνια με τα παιδιά μου και οι αναμνήσεις της νιότης μου, με οδήγησαν στον τόπο που θυμόμουν το στρατόπεδο και πέρασα 2 χρόνια της ζωής μου αλλά προς έκπληξή μου στρατόπεδο ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ. Αντιθέτως υπήρχε ένα πάρκο και ελάχιστα υπολείμματα της στρατιωτικής χρήσης του στρατοπέδου.
ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΩΝ “Γ.ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ” ΚΑΙ “ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ”.
Η περίπτωση του πρώην στρατοπέδου Παρμενίωνα στην Αλεξανδρούπολη αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα πανελλαδικά επιτυχημένης παραχώρησης ανενεργού στρατοπέδου στην τοπική αυτοδιοίκηση, με έντονα κοινά χαρακτηριστικά με την υπόθεση του στρατοπέδου Καραϊσκάκης.
Η πορεία του Παρμενίωνα δείχνει στην πράξη ότι μεγάλοι ανενεργοί στρατιωτικοί χώροι μπορούν να αποδοθούν οριστικά στις τοπικές κοινωνίες, όταν υπάρχει σαφής πολιτική βούληση, θεσμική συνεργασία και ανταποδοτική συμφωνία μεταξύ Δήμου και Υπουργείου Εθνικής Άμυνας.
Το πρώην στρατόπεδο Παρμενίωνα στην Αλεξανδρούπολη, συνολικής έκτασης περίπου 130 στρεμμάτων, χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες από μονάδες της XII Μηχανοκίνητης Μεραρχίας Πεζικού «Έβρος», κυρίως από τη 9η Ταξιαρχία Υποστηρίξεως (9η ΤΑΞΥΠ), μονάδες Πυροβολικού την 199ΜΕΑΠ , την 156 ΜΜΠ και την 187 ΠΠΑΡ (Πυροβολαρχία Παρατηρήσεως στην οποία και υπηρέτησα).
Μετά τη σταδιακή απομάκρυνση των στρατιωτικών μονάδων εκτός αστικού ιστού, άνοιξε ο δρόμος για τη διεκδίκηση της έκτασης από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης.
Η πρώτη ουσιαστική εξέλιξη σημειώθηκε το 2012, όταν το Ταμείο Εθνικής Άμυνας (ΤΕΘΑ) παραχώρησε τη χρήση του χώρου στον Δήμο. Η παραχώρηση εκείνη δεν αφορούσε κυριότητα αλλά αποκλειστικά δικαίωμα αξιοποίησης και ανάπλασης.
Παρ’ όλα αυτά, αποτέλεσε το κρίσιμο πρώτο βήμα, καθώς έδωσε τη δυνατότητα στον Δήμο να σχεδιάσει και να υλοποιήσει τη μετατροπή του στρατοπέδου σε δημόσιο χώρο πρασίνου και πολιτισμού.
Τον Μάιο του 2012, η Διοικητική Επιτροπή του Ταμείου Εθνικής Άμυνας (ΤΕΘΑ) ενέκρινε την προσωρινή παραχώρηση της χρήσης του στρατοπέδου (έκτασης περίπου 135 στρεμμάτων) στον Δήμο Αλεξανδρούπολης.
• Ο όρος: Ο Δήμος ανέλαβε την υποχρέωση να προχωρήσει σε ανάπλαση (δημιουργία πάρκου, αθλητικών και σχολικών υποδομών). Οι εργασίες ξεκίνησαν επίσημα το καλοκαίρι του 2013.
2. Η Κρίση και η Απώλεια της Χρήσης (2023)
Τον Σεπτέμβριο του 2023, η υπόθεση περιπλέχθηκε επικίνδυνα. Το ΤΕΘΑ εξέδωσε απόφαση με την οποία αφαιρούσε τη χρήση του πάρκου από τον Δήμο.
• Η αιτία: Το Ταμείο υποστήριξε ότι ο Δήμος δεν είχε εκπληρώσει τις συμβατικές και οικονομικές του υποχρεώσεις (ανταλλάγματα) προς τον Στρατό. Για ένα διάστημα, η λειτουργία του πάρκου και του θεάτρου βρέθηκε «στον αέρα», ενώ εξεταζόταν ακόμη και η επιβολή ενοικίου.
3. Η Οριστική Λύση και Νομοθέτηση (2025)
Μετά από έντονες διαβουλεύσεις της δημοτικής αρχής με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, επιτεύχθηκε μια αμοιβαία επωφελής συμφωνία ανταλλαγής:
• Τι έδωσε ο Στρατός: Την πλήρη κυριότητα του στρατοπέδου.
• Τι έδωσε ο Δήμος: Παραχώρησε στον Στρατό δημοτικά γεωτεμάχια συνολικής έκτασης άνω των 1,5 εκατομμυρίων τ.μ. στην περιοχή Καλλιθέα (τοπικά γνωστά ως αγροτεμάχια ΑΓΡ 2016 και ΑΓΡ 2060Ε) για στρατιωτική χρήση.
Συγκεκριμένα από το 2013 ξεκίνησε η μεγάλη ανάπλαση του χώρου, με μελέτες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του γραφείου Z topos. Δημιουργήθηκε το σημερινό Πάρκο Αλτιναλμάζη, με οικοπάρκο, αθλητικές εγκαταστάσεις, πολιτιστικές υποδομές, ανοιχτό θέατρο 1.400 θέσεων, πεζόδρομους, ποδηλατοδρόμους και πρόβλεψη για νέες σχολικές μονάδες. Παράλληλα, διατηρήθηκαν και αξιοποιήθηκαν τα ιστορικά οθωμανικά στρατιωτικά κτίρια, ώστε η ανάπλαση να συνδυάζει τη μνήμη του χώρου με τη σύγχρονη δημόσια χρήση.
Η πιο σημαντική εξέλιξη ήρθε το 2025, όταν επιτεύχθηκε η οριστική και αμετάκλητη μεταβίβαση της κυριότητας στον Δήμο Αλεξανδρούπολης. Η παραχώρηση κατοχυρώθηκε νομοθετικά με τον ν. 5223/2025 (ΦΕΚ 137/Α/31-7-2025), άρθρο 40, στο πλαίσιο του νόμου για την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων.
Με τη συγκεκριμένη διάταξη:
• το ΤΕΘΑ μεταβίβασε στον Δήμο Αλεξανδρούπολης το γεωτεμάχιο του πρώην στρατοπέδου Παρμενίωνα (ΚΑΕΚ 110031311001/0/0), έκτασης περίπου 130.130 τ.μ.,
• ενώ ο Δήμος παραχώρησε ανταποδοτικά στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δύο μεγάλες εκτάσεις στην περιοχή Καλλιθέας, συνολικής επιφάνειας άνω των 1,5 εκατομμυρίων τ.μ., για στρατιωτική χρήση.
Η συγκεκριμένη συμφωνία έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δεν πρόκειται για προσωρινή χρήση ή μίσθωση, αλλά για πλήρη μεταβίβαση κυριότητας στον Δήμο, χωρίς ετήσιο οικονομικό αντάλλαγμα. Πρόκειται για μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις στην Ελλάδα όπου στρατόπεδο τέτοιου μεγέθους αποδόθηκε οριστικά στην τοπική κοινωνία μέσω νομοθετικής ρύθμισης.
«Το Ταμείο Εθνικής Άμυνας μεταβιβάζει στον Δήμο Αλεξανδρούπολης γεωτεμάχιο κυριότητάς του ΚΑΕΚ 110031311001/0/0, εμβαδού εκατόν τριάντα χιλιάδων εκατόν τριάντα κόμμα επτακοσίων (130.130,700) τ.μ., που βρίσκεται Δήμο Αλεξανδρούπολης Θέση Αλεξανδρούπολη «Στρατόπεδο Παρμενίων», όπως εμφαίνεται υπ’ αρ. 299/2023 κτηματογραφικό διάγραμμα, επισυνάπτεται παρόν ως Παράρτημα Α και ο Δήμος Αλεξανδρούπολης μεταβιβάζει Ταμείο Εθνικής Άμυνας τα γεωτεμάχια κυριότητάς του:
α) ΚΑΕΚ 110034913046/0/0 γεωτεμάχιο, εμβαδού πεντακοσίων εβδομήντα χιλιάδων πεντακοσίων (572.502) τ.μ., που βρίσκεται Δήμο Αλεξανδρούπολης Θέση Καλλιθέα (ΑΓΡ 2016) και
β) ΚΑΕΚ 110035003007/0/0 γεωτεμάχιο, εμβαδού εννιακοσίων σαράντα χιλιάδων επτακοσίων πενήντα (940.751) τ.μ., που βρίσκεται στον Δήμο Αλεξανδρούπολης Θέση Καλλιθέα (ΑΓΡ 2060Ε ΤΜΗΜΑ), όπως αυτά εμφαίνοντα υπ’ αρ. 29184/23.7.2025 Απόσπασμα Χωρικής Βάσης, που επισυνάπτεται παρόν ως Παράρτημα Β».
Η υπόθεση παρουσιάζει ισχυρές ομοιότητες με το στρατόπεδο Καραϊσκάκης:
• και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ανενεργούς στρατιωτικούς χώρους εντός του αστικού ιστού,
• υπήρξε μακροχρόνια διεκδίκηση από την τοπική κοινωνία και τον Δήμο,
• η αξιοποίηση συνδέθηκε με ανάγκες πρασίνου, πολιτισμού, αθλητισμού και σχολικής στέγης,
• απαιτήθηκε θεσμική συμφωνία με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και το ΤΕΘΑ,
• εξετάστηκαν ανταλλαγές ή ανταποδοτικές λύσεις προς τις Ένοπλες Δυνάμεις,
• και στις δύο περιπτώσεις η βασική επιχειρηματολογία στηρίχθηκε στην ανάγκη επιστροφής μεγάλων ανενεργών στρατοπέδων στους πολίτες και στην πόλη.
Το παράδειγμα του Παρμενίωνα αποδεικνύει ότι η παραχώρηση στρατοπέδων στους Δήμους μπορεί να επιτευχθεί όταν συνδυάζονται:
• σαφής πολιτική διεκδίκηση,
• ολοκληρωμένο σχέδιο αξιοποίησης,
• κοινωνική ανταποδοτικότητα,
• και θεσμική συμφωνία που να καλύπτει και τις ανάγκες της εθνικής άμυνας.
Σήμερα, το Πάρκο Αλτιναλμάζη αποτελεί πλέον τον μεγαλύτερο πνεύμονα πρασίνου και πολιτισμού της Αλεξανδρούπολης και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχημένης μετατροπής πρώην στρατιωτικής έκτασης σε ανοιχτό δημόσιο χώρο προς όφελος των πολιτών.
Σας παραθέτω τη λίστα με τις υποδομές που έχουν σχεδιαστεί και δρομολογηθεί για τους χώρους του πρώην στρατοπέδου (Πάρκο Αλτιναλμάζη):
1. Σχολικές Εγκαταστάσεις (Περίπου 31 στρέμματα)
Η οριστική παραχώρηση του χώρου ξεκλείδωσε τη χρηματοδότηση για την επίλυση του σοβαρού στεγαστικού προβλήματος των σχολείων της Αλεξανδρούπολης:
• Ανέγερση του 3ου Γυμνασίου: Έχει χωροθετηθεί για να μεταφερθεί σε σύγχρονες, ιδιόκτητες εγκαταστάσεις εντός του πάρκου.
• Ανέγερση του 3ου Λυκείου: Σχεδιάζεται δίπλα στο Γυμνάσιο, δημιουργώντας ένα ενιαίο, σύγχρονo σχολικό συγκρότημα (campus).
• Νέο Νηπιαγωγείο: Πρόβλεψη για την κάλυψη των αναγκών των γύρω αναπτυσσόμενων περιοχών της πόλης.
2. Αθλητικές Υποδομές (Περίπου 17 στρέμματα)
• Κλειστό Προπονητήριο / Γυμναστήριο: Σχεδιασμός για τη δημιουργία κλειστού χώρου άθλησης για μπάσκετ, βόλεϊ και γυμναστική.
• Υπαίθρια Γήπεδα: Χώροι για τένις, μπάσκετ και mini-ποδόσφαιρο, ελεύθερα προσβάσιμοι για τους πολίτες και τη νεολαία.
• Πίστα Skateboard / Action Sports: Ειδικά διαμορφωμένος χώρος για εναλλακτικά αθλήματα.
3. Πολιτισμός και Αναψυχή (Περίπου 80 στρέμματα)
• Το Ανοιχτό Θέατρο: Ήδη λειτουργικό, χωρητικότητας 1.400 θέσεων, το οποίο αποτελεί την «καρδιά» των καλοκαιρινών πολιτιστικών εκδηλώσεων.
• Δημοτικός Πολυχώρος Πολιτισμού: Σχεδιάζεται στα δύο μεγάλα πέτρινα κτίρια των πρώην οθωμανικών στρατώνων, τα οποία θα στεγάσουν δημοτική βιβλιοθήκη, αίθουσες εκθέσεων και ιστορικό αρχείο.
• Βοτανικός Κήπος & Πράσινες Διαδρομές: Διαμόρφωση του υπόλοιπου χώρου με δίκτυο πεζοδρόμων, ποδηλατοδρόμων και θεματικών κήπων.
Συμπερασματικά και για την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων το νομικό καθεστώς διαμορφώθηκε ως εξής :
Η οριστική μεταβίβαση δεν έγινε με απλή διοικητική πράξη, αλλά κατοχυρώθηκε θεσμικά με Νόμο του Κράτους:
• Ο Νόμος: ν. 5223/2025
• Το ΦΕΚ: ΦΕΚ 137/Α/31-7-2025
• Το επίμαχο άρθρο: Άρθρο 40 (με τίτλο «Αξιοποίηση ακίνητης περιουσίας Ενόπλων Δυνάμεων – Σύσταση Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας…»).
Με τη συγκεκριμένη διάταξη, το ΤΕΘΑ μεταβίβασε στον Δήμο Αλεξανδρούπολης το γεωτεμάχιο με ΚΑΕΚ 110031311001/0/0 (εμβαδού 130.130,7 τ.μ.). Η περίπτωση του Πάρκου Αλτιναλμάζη αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις πανελλαδικά, όπου ένας Δήμος απέκτησε δωρεάν και οριστικά την πλήρη κυριότητα ενός μεγάλου στρατοπέδου χωρίς να καταβάλλει ετήσιο μίσθωμα.
Το πρώην στρατόπεδο Παρμενίωνα στην Αλεξανδρούπολη αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς και ιστορικούς δημόσιους χώρους της πόλης, ο οποίος έχει μεταμορφωθεί πλήρως, αποτελώντας πλέον το γνωστό Πάρκο Αλτιναλμάζη.
Ιδιοκτησιακό Καθεστώς & Οριστική Παραχώρηση
• Η αρχική χρήση: Το στρατόπεδο παραχωρήθηκε για χρήση από το Ταμείο Εθνικής Άμυνας (ΤΕΘΑ) στον Δήμο Αλεξανδρούπολης το 2012.
• Η οριστική μεταβίβαση: Τον Αύγουστο του 2025, ψηφίστηκε στη Βουλή τροπολογία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με την οποία η κυριότητα του χώρου πέρασε οριστικά στον Δήμο.
• Η ολοκλήρωση (Μάρτιος 2026): Η διαδικασία ολοκληρώθηκε και τυπικά με την οριστική καταχώριση στο Ελληνικό Κτηματολόγιο, επισφραγίζοντας ότι η έκταση των 130.115 τ.μ. ανήκει πλέον στους δημότες.
• Η ανταλλαγή: Για να επιτευχθεί η παραχώρηση, ο Δήμος παραχώρησε στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας γεωτεμάχια άνω των 1,5 εκατ. τ.μ. στην περιοχή Καλλιθέα για στρατιωτική χρήση.
Η Ανάπλαση και οι Χρήσεις του Χώρου
Η ανάπλαση του χώρου ξεκίνησε το 2013 με βάση πρόγραμμα και μελέτες που είχαν εκπονηθεί σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Ο σχεδιασμός προέβλεπε τον διαχωρισμό της έκτασης σε τρεις βασικές ζώνες χρησιμοποίησης:
• Οικοπάρκο / Χώρος Πρασίνου (περίπου 80 στρέμματα): Δημιουργήθηκε ένας τεράστιος πνεύμονας πρασίνου και αναψυχής. Στον χώρο αυτό δεσπόζει το ανοιχτό θέατρο, το οποίο φιλοξενεί μεγάλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις κάθε καλοκαίρι.
• Σχολικές Εγκαταστάσεις (περίπου 31 στρέμματα): Προβλέφθηκε χώρος για την ανέγερση σχολικών μονάδων για την κάλυψη των αναγκών της πόλης.
• Αθλητικοί Χώροι (περίπου 17 στρέμματα): Δημιουργήθηκαν υποδομές για άθληση και δραστηριότητες για τους πολίτες.
Αναλογιζόμενος τις ομοιότητες και διαφορές μεταξύ των ενεργειών των Δήμων Χαϊδαρίου και Αλεξανδρούπολης δεν μπορώ παρά να μην εντοπίσω τη χαοτική διαφορά που αντιμετωπίζουν οι δύο δημοτικές αρχές τις περιπτώσεις τους….γιά παράδειγμα ας μας πληροφορήσει ο Δήμος Χαϊδαρίου σε ποιόν υπεύθυνο επιστημονικό φορέα (πανεπιστήμιο, επιμελητήριο, τεχνικό γραφείο κλπ) έχει αναθέσει τον σχεδιασμό της ανάπλασης ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ του πρώην στρατοπέδου “Γ.Καραϊσκάκης” …έτσι για να ξέρουμε και εμείς.