Ο θαυμάσιος Βοτανικός Κήπος Ιουλίας και Αλεξάνδρου Διομήδους, που βρίσκεται στο Χαϊδάρι, γνωστός περισσότερο με το όνομα Διομήδειος Κήπος, είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση στην Ελλάδα αλλά και την Ανατολική Μεσόγειο. Αποτελεί Κληροδότημα του Έλληνα πολιτικού και σήμερα αποτελεί Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, όντας ένας οικονομικά αυτοδύναμος οργανισμός.
Το Κληροδότημα για τον Βοτανικό Κήπο
Ο Αλέξανδρος Διομήδης (1874–1950) με τη διαθήκη του άφησε την περιουσία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, προκειμένου να δημιουργηθεί κοινωφελές ίδρυμα με αποστολή τη σύσταση και λειτουργία Βοτανικού Κήπου. Μάλιστα, η επιθυμία του δεν περιοριζόταν στη δημιουργία απλώς ενός μεγάλου πάρκου ή ενός χώρου αναψυχής. Είχε σαφή επιστημονικό και εκπαιδευτικό προσανατολισμό. Ο Διομήδης οραματίτηκε έναν θεσμό που θα συνδύαζε την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, την επιστημονική έρευνα και την καλλιέργεια της αγάπης για τη φύση.
Ο κληροδότης λοιπόν άφησε την περιουσία του, ενώ η δασική γη, περίπου 1.500 στρέμματα, παραχωρήθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας για την υλοποίηση του σκοπού του Ιδρύματος, με βασικό όρο τη διατήρηση του δασικού χαρακτήρα της περιοχής. Η περιουσία δόθηκε με τον όρο ο Κήπος να φέρει το όνομα «Βοτανικός Κήπος Ιουλίας και Αλεξάνδρου Διομήδους».
Τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία αποτελεούν και σήμερα “αιμοδότη” του Κήπου, είναι η κατοικία τού Διομήδη στην οδό Ρηγίλλης 18 (πρώην γραφεία της Νέας Δημοκρατίας και σήμερα ξενοδοχείο), καθώς και σημαντικός αριθμός χρεογράφων.
Η ιστορική εξέλιξη του Κληροδοτήματος
Ο Αλέξανδρος Διομήδης πέθανε το 1950 και ενεργοποιήθηκε η διαδικασία αξιοποίησης της διαθήκης του. την αμέσως επόμενη χρονιά ιδρύθηκε το Κοινωφελές Ίδρυμα «Βοτανικός Κήπος Ιουλίας και Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους» και το 1961 το Υπουργείο Γεωργίας παραχώρησε στο Ίδρυμα τη δασική έκταση στο Χαϊδάρι, στις βόρειες πλαγιές του όρους Αιγάλεω. Ο Βοτανικός Κήπος άνοιξε τις πύλες του στο κοινό το 1975.
Το Ίδρυμα σήμερα
Η διοίκηση του Ιδρύματος ασκείται από πενταμελή Διοικητική Επιτροπή, στην οποία συμμετέχουν:
- Ο Πρύτανης του ΕΚΠΑ, ως πρόεδρος.
- Καθηγητής Βοτανικής του Πανεπιστημίου.
- Ο Διοικητής της Εθνικής Τράπεζας.
- Ο Πρόεδρος του Αρείου Πάγου.
- Ο αρμόδιος διευθυντής της υπηρεσίας Εθνικών Κληροδοτημάτων του υπουργείου Οικονομικών ή οι προβλεπόμενοι αντικαταστάτες τους.
……………………………………………………………………………..
Το in.gr έκανε σήμερα ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αφιέρωμα στην προσωπικότητα του Αλέξανδρου Διομήδη:
Αλέξανδρος Διομήδης: Ο ανθρωπιστής, φιλελεύθερος, φιλονεϊστής ευεργέτης
Βαθιά πίστη στον άνθρωπο και στην προκοπή του
Κείμενο του διαπρεπούς κριτικού και ιστορικού της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κ. Θ. Δημαρά (1904-1992), που έφερε τον τίτλο «Ο ανθρωπιστής» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Παρασκευή 17 Νοεμβρίου 1950.
Μου είναι δύσκολο, την ώρα αυτή που γράφω τόσο κοντά ακόμη σε μια ανθρώπινη πραγματικότητα που μόλις έχει σβύσει, να κάνω απόλυτη αφαίρεση του υποκειμενικού στοιχείου, όπως πάντα προσπαθώ, και να μετρήσω μοναχά με μέτρα αντικειμενικά. Ο Αλέξανδρος Διομήδης άφησε εντολή να λείψουν οι λόγοι γύρω από τον θάνατό του· ας μη νομισθή όμως πως ήταν τούτο μια ένδειξη αταίριαστης, στην περίπτωση, μετριοφροσύνης: είναι κάτι πολύ πιο δύσκολο στον καθορισμό, αλλά και πολύ πιο βασικό σημάδι της ιδιοσυγκρασίας του — κάτι που μοιάζει με την κομψότητα, την φιλοκαλία, την αίσθηση του περιττού.
Μ’ ένα τέτοιο μέτρο θα προσπαθήσω να γράψω γι’ αυτόν σήμερα· δεν του άρεζαν οι λόγοι, δεν του άρεζαν τα μεγάλα λόγια, αλλά ήξερε να εκτιμήση και να χαρή τα αγαθά του συναισθηματικού κόσμου, την φιλία και την αγάπη.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 17.11.1950, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Για το επιστημονικό του έργο, καθώς και για άλλα χαρακτηριστικά της σταδιοδρομίας του, έγραφε χθες στην ίδια στήλη ο καθηγητής κ. Άμαντος (σ.σ. ο βυζαντινολόγος, επιφανής λόγιος, πανεπιστημιακός καθηγητής και ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Άμαντος, 1874-1960)· ύστερα από εκείνον δεν έχω να πω τίποτε. Άλλωστε, πιο αναλυτικά θα έχη κανείς ευκαιρία να επανέλθη στο θέμα όταν θα κυκλοφορήση ο έτοιμος τόμος των Βυζαντινών Μελετών του Αλεξάνδρου Διομήδη.
Σήμερα θα σταματήσω στην προσωπικότητά του, με το ξεχωριστό της θέλγητρο, προσωπικότητα χωρίς την οποία θα ήταν αδύνατον να εξηγήσουμε και τις επιτεύξεις του ειδικά στον τομέα των ιστορικών ερευνών. Αναφέρομαι εδώ ιδιαίτερα στην πολυμέρειά του, την τόσο σπάνια στους καιρούς μας· του ταίριαζε ο στίχος του ποιητή (σ.σ. ο λόγος για τον αφρικανικής καταγωγής ρωμαίο κωμωδιογράφο Τερέντιο) — τοποθετημένος αυστηρά στο πνευματικό επίπεδο: «Άνθρωπος είμαι και τίποτε ανθρώπινο δεν το νομίζω ξένο για μένα».
Από τον καιρό των σπουδών του, όσο κι αν το επίκεντρό του ήταν τα νομικά και τα οικονομολογικά, έδειξε τον πόθο του για μια ευρύτερη θεώρηση των προβλημάτων και παρακολούθησε με τρόπο συστηματικό μαθήματα φιλολογίας και ιστορίας. Αλλά τα διαβάσματά του τον έφεραν γλήγορα πολύ πέρα κι από αυτούς τους ευρύτερους κύκλους που προσδιώριζαν οι σπουδές του. Φιλαναγνώστης ακούραστος, φιλοπερίεργος, εστήριζε επάνω στις βασικές του μελέτες έναν απέραντο κόσμο γνώσεων, των οποίων η ποικιλία είχε απόλυτη αντιστοιχία με την ασφάλειά τους: τίποτε πρόχειρο, τίποτε αχώνευτο, καθώς και τίποτε δεύτερης ποιότητας, από θολές ή αμφίβολες πηγές.
Ήξερε να τιμά τα εκλεκτά προϊόντα του νου και μόνο σ’ εκείνα εμπιστευόταν. Και ποτέ ως το τέλος της ζωής του δεν τον απέλιπε αυτή η περιέργεια, η δίψα για μάθηση· πάντοτε εκλεκτικός, είτε προκειμένου για τον προφορικό λόγο, είτε προκειμένου για τον γραπτό, δεν έχανε ευκαιρία να πλουτίζη ολοένα και περισσότερο τον τεράστιο κόσμο των γνώσεών του και να εμβαθύνη σ’ αυτές με την συζήτηση και με τον στοχασμό. Κι ένιωθε κανείς κάθε φορά στη συζήτηση επάνω μια τεταμένη προσοχή, ένα οξύ μυαλό να φωτίζη το θέμα —όποια και να ήταν η αφετηρία του, πάντα θα υψωνόταν με την σκέψη του Αλεξάνδρου Διομήδη—, να το συσχετίζη με άλλα, όσα του προσέφερε πρόθυμα η μνήμη του, να το αναλύη από κάθε πλευρά και τελικά να το παρουσιάζη σε καινούρια σύνθεση, ανανεωμένο.
«ΤΟ ΒΗΜΑ», 17.11.1950, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»
Ένα μυαλό με τόσα χαρίσματα και με τόσα πλούτη διατρέχει, βέβαια, ιδιαίτερους, μεγάλους κινδύνους: να παραμονεύη η διάσπαση και ο σκεπτικισμός. Ο Αλέξανδρος Διομήδης μπόρεσε να ξεφύγη και τους δύο κινδύνους. Σε μια πρώτη επαφή μαζί του, ίσως η χάρη του λόγου του, το παιγνίδισμα του νου, κάτι που τόσο του άρεζε, να μπορούσε να γεννήση την εντύπωση κάποιου σκεπτικισμού, μιας διαβρωτικής κριτικής. Όμως πολύ γλήγορα φαινόταν ο αληθινός άνθρωπος με τις σίγουρες πεποιθήσεις, τις οποίες το πλήθος των γνώσεων είχε ενισχύσει, είχε οργανώσει, χωρίς να τις διαλύση.
Ξαφνικά επρόβαλλε μαχητικός, προκειμένου να υπερασπισθή τις πεποιθήσεις του ή τυχόν πρόσωπα που του ήταν αγαπητά· δεν έμενε τίποτε από την σχετικότητα των αναζητήσεων και ορθωνόταν απόλυτος και ακέριος ο βαθύς χαρακτήρας, η ακλόνητη πίστη. Κι όλα αυτά τα πλούτη της μνήμης και του στοχασμού γίνονταν ισάριθμα επιχειρήματα, ισχυρά και εστραμμένα όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Ούτε διάσπαση ούτε σκεπτικισμός: αλλού τον είχαν οδηγήσει οι πνευματικές αρετές του, συνδυασμένες με την εκλεκτή ποιότητα του ψυχικού του κόσμου.
Ο ουμανισμός και ο φιλελευθερισμός είναι τα δυο στοιχεία που χαρακτηρίζουν την προσωπικότητά του. Δεν ήταν ελαττωμένη η ικανότητά του να σχηματίζη πεποιθήσεις, αλλά αυξημένη η ικανότητά του να καταλαβαίνη τις πεποιθήσεις των άλλων, και να αναγνωρίζη στους άλλους το δικαίωμα να έχουν πεποιθήσεις. Οι πολλές γνώσεις δεν είχαν σκορπίσει εμπρός του την παράσταση της ζωής, αλλά του είχαν επιτρέψει να αναχθή σ’ έναν ουμανισμό που όλα τα αγκάλιαζε και όλα τα έκανε δικά του.
Γι’ αυτό και οι αδιάκοπα ανανεωμένοι ενθουσιασμοί του, γι’ αυτό και ο ακοίμητος φιλονεϊσμός του, γι’ αυτό και η μεγάλη του απλότητα. Είχε την απλότητα εκείνην που προσιδιάζει στις μεγάλες συνθέσεις, που προϋποθέτει ακέριους κόσμους, ολοκληρωμένους, χωρίς αντιφάσεις. Είχε τους ενθουσιασμούς που γεννιούνται από την πίστη στον άνθρωπο και στα έργα του· θέματα, προβλήματα, συγγραφείς τον συνάρπαζαν και δεν εύρισκε ησυχία ώσπου να μπορέση να μεταδώση και σε άλλους τους ενθουσιασμούς του.
Η φυσική ευγλωττία του, διανθισμένη από την επαφή του με τους άριστους κλασσικούς, γινόταν τότε θερμή για να συναρπάση, για να πείση· έπρεπε να διαβάσετε το δείνα βιβλίο, να παρακολουθήσετε το τάδε ζήτημα, να γνωρίσετε το καινούριο του εύρημα, έναν λόγιο, έναν επιστήμονα. Ήξερε πως απ’ όλες τις χαρές της ζωής η πιο μόνιμη είναι η πνευματική· και για τούτο μέσα σε μια ζωή που του προσέφερε κάθε λογής απολαύσεις, δεν ελησμόνησε ποτέ του την τέλεια απόλαυση των πνευματικών απασχολήσεων.
Όταν έγινε αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου και κατόπιν Πρωθυπουργός, σε ώρες τόσο δύσκολες και τόσο υπεύθυνες (σ.σ. από τις 30 Ιουνίου 1949 έως τις 6 Ιανουαρίου 1950), κρατούσε πάντα κάποια στιγμή της ημέρας του για να την αφιερώση στα πνευματικά· φαινόταν καθαρά η επίμονη θέλησή του να μην εγκαταλείψη την θεώρηση των πραγμάτων και να μεστώνη μ’ αυτήν τους αγώνες του για τα εθνικά ζητήματα.
Όταν αρρώστησε, στο νοσοκομείο, μέσα στις ενοχλήσεις, στους πόνους, στις επεμβάσεις, ήταν έτοιμος και πρόθυμος να αναχθή στις σφαίρες των θεωρητικών αναζητήσεων· κοντά στο κρεββάτι του, τα καινούρια βιβλία, όσα είχε λάβει, ήταν γεμάτα μολυβιές και σημειώσεις που φανέρωναν φρεσκάδα του νου και φροντίδες ξένες από την σκληρή καθημερινή πραγματικότητα. Οι τελευταίες μας συνομιλίες είχαν θέμα τα πρόσφατα έργα που είχε στα χέρια του, του P. Grousset και του καθηγητή Αμάντου, για τα οποία μου εξέφραζε αναλυτικά τον θαυμασμό του.
Τέλος, στον ουμανισμό του απέδωσα και τον τόσο χαρακτηριστικό φιλονεϊσμό του. Μόνο η βαθειά πίστη στον άνθρωπο μπορεί να εμπνεύση μια τέτοια αντίστοιχη πίστη στους νέους και στις δυνατότητές τους. Μόνο η πίστη στην πρόοδο, στοιχείο οργανικό του ουμανισμού, μπορεί να στηρίζη τόση εμπιστοσύνη στους νέους, όσην έδειχνε ο Αλέξανδρος Διομήδης. Ύστερα, όλα αυτά τα συστατικά του, όπως τα διέγραψα εδώ, η φιλοπεριέργεια, η πολυμέρεια, η πίστη, κατ’ εξοχήν νεανικά, κρατούσαν νέα την ψυχή του και τον έφερναν φυσικά προς τους νεωτέρους του.
Το σπίτι του, η τεράστια βιβλιοθήκη του, συγκροτημένη από ό,τι καλύτερο έχει δημιουργήσει ο άνθρωπος, η ακόμη πιο μεγάλη σοφία του, όλα ήταν πρόθυμα δοσμένα στην διάθεση των νεωτέρων του. Αρκεί κάποιος νέος, στην ηλικία των αναζητήσεων ή των πρώτων δημιουργιών, να του ενέπνεε εμπιστοσύνη, για να τον προσεταιρισθή αμέσως, για τον συντρέξη με υποδείξεις, με οδηγίες, με συμβουλές. Και βέβαια, ίσως να εδοκίμασε και κάποιες απογοητεύσεις απ’ αυτήν την πλευρά, αλλά τούτο δεν εκλόνισε την πίστη του, και εξακολούθησε ως το τέλος να αναζητή τις ευκαιρίες που θα του επέτρεπαν να συντρέξη τους πνευματικούς ανθρώπους στα πάντοτε δύσκολα πρώτα βήματά τους.
Έτσι, φεύγοντας, δεν αφήνει την εικόνα ενός κορεσμού, μιας κόπωσης· πλαισιωμένος από νιάτα, φωτισμένος εσωτερικά από μια νέα ψυχή, από ένα μυαλό γεμάτο σφρίγος, κρατεί ακέρια την αίγλη του, για να μας εμπνέη και να μας ποδηγετή με το παράδειγμά του. Χωρίς να λυγίση από τον κόπο των χρόνων και μιας ζωής που ήταν εντατική σε όλες τις στιγμές της, εστάθηκε άξιος των ταλάντων, όσα του είχε προσφέρει άφθονα η μοίρα, και πηγαίνει με την συνείδηση πως εξετέλεσε ακέριο το χρέος του, ένα χρέος καθορισμένο από την πίστη στον άνθρωπο και στην προκοπή του.
………………………….
Ο Αλέξανδρος Ν. Διομήδης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 22 Δεκεμβρίου 1874 (σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο) και απεβίωσε στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» (συνεπεία καρδιακής συγκοπής) στις 23:50 του Σαββάτου 11 Νοεμβρίου 1950.
Γόνος της παλαιάς σπετσιώτικης οικογένειας Κυριακού, ο Διομήδης μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον νομομαθών και πολιτικών.
Μετά το πέρας των γυμνασιακών του σπουδών ενεγράφη στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αργότερα δε μετέβη στη Γαλλία και τη Γερμανία για ευρύτερες νομικές και οικονομικές σπουδές.
Όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του, επέστρεψε στην πατρίδα, όπου εξελέγη υφηγητής του Διοικητικού Δικαίου επί τη βάσει πραγματείας του περί του κρατικού προϋπολογισμού.
Η ενεργός ανάμειξή του στην πολιτική ζωή του τόπου, στο πλευρό του Ελευθερίου Βενιζέλου, άρχισε με το διορισμό του στη θέση του νομάρχη Αττικοβοιωτίας και την επακολουθήσασα εκλογή του ως βουλευτή Σπετσών.
Αξιομνημόνευτη υπήρξε και η δημοσιογραφική δράση που ανέπτυξε, με αποκορύφωμα τη συμμετοχή του (μαζί με τον Δημήτρη Λαμπράκη και άλλες προσωπικότητες φιλελεύθερου προσανατολισμού) στο εγχείρημα της έκδοσης της εφημερίδας «Ελεύθερον Βήμα».
Ο Διομήδης διετέλεσε υπουργός Οικονομικών, Εξωτερικών και Δικαιοσύνης, καθώς και πρωθυπουργός της χώρας επ’ ολίγον, από τις 30 Ιουνίου 1949 έως τις 6 Ιανουαρίου 1950.
Επίσης, υπήρξε διοικητής της Εθνικής Τράπεζας (1923-1928), πρώτος διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος (1928-1931) και πρόεδρος του Ανώτατου Οικονομικού Συμβουλίου.
Ο Διομήδης εξελέγη μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ενώ κατέλιπε αξιόλογο συγγραφικό έργο επί οικονομικών και ιστορικών θεμάτων.
Η κηδεία του Αλέξανδρου Διομήδη στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών, τη Δευτέρα 13 Νοεμβρίου 1950, έγινε δημοσία δαπάνη, αλλά σύμφωνα με την εγγράφως εκπεφρασμένη θέληση του εκλιπόντος υπήρξε εντελώς απλή και απέριττη, δείγμα κι αυτό της αληθινά ανώτερης προσωπικότητάς του.
