- Η νομιμότητα μιας κάμερας δεν κρίνεται μόνο από το αν έχει τοποθετηθεί για λόγους ασφάλειας. Κρίνεται επίσης από το ποιος αποφάσισε την εγκατάστασή της, ποιον χώρο καταγράφει, ποιος έχει πρόσβαση στο υλικό, για πόσο χρόνο το διατηρεί και αν ενημερώνονται επαρκώς οι πολίτες.
Η εγκατάσταση συστήματος βιντεοεπιτήρησης στους κοινόχρηστους χώρους δεν είναι μια απλή απόφαση ενός ενοίκου ή του διαχειριστή. Τι προβλέπεται για τις απαιτούμενες εγκρίσεις, τις κάμερες έξω από διαμερίσματα, τον χρόνο διατήρησης των καταγραφών και την πρόσβαση στο υλικό.
Οι κάμερες ασφαλείας έχουν γίνει πια ένα συνηθισμένο μέσο προστασίας κατοικιών και πολυκατοικιών, πέρα από τους συναγερμούς. Η εγκατάστασή τους, ωστόσο, δεν μπορεί να γίνεται χωρίς προσοχή στην τήρηση κανόνων, διότι η ανάγκη για ασφάλεια πρέπει να συνδυάζεται με τον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ενοίκων και των επισκεπτών.
Το βασικό πλαίσιο για τη χρήση συστημάτων βιντεοεπιτήρησης στην Ελλάδα περιλαμβάνει τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΓΚΠΔ), την εθνική νομοθεσία και τις σχετικές οδηγίες και διευκρινίσεις της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Ειδικά για τις πολυκατοικίες, σημαντική είναι η Οδηγία 1/2011 της Αρχής, ενώ για τις κάμερες που τοποθετούνται έξω από την είσοδο ενός διαμερίσματος έχουν σημασία και οι διευκρινίσεις της Γνωμοδότησης 5/2017.
Πότε επιτρέπονται κάμερες στους κοινόχρηστους χώρους
Η τοποθέτηση καμερών σε κοινόχρηστους χώρους, όπως η είσοδος, το κλιμακοστάσιο, οι διάδρομοι και το γκαράζ, δεν μπορεί να αποφασίζεται μονομερώς από έναν ένοικο. Απαιτείται να τηρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται για τη διαχείριση της πολυκατοικίας και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Σύμφωνα με το άρθρο 15 της Οδηγίας 1/2011, η εγκατάσταση συστήματος βιντεοεπιτήρησης στους κοινόχρηστους χώρους αποφασίζεται από το αρμόδιο όργανο διαχείρισης, σύμφωνα με τον κανονισμό του κτιρίου.
Εάν ο κανονισμός της πολυκατοικίας προβλέπει ήδη την εγκατάσταση τέτοιου συστήματος, ακολουθούνται οι σχετικές διατάξεις του. Εάν δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη, απαιτείται προηγουμένως η θετική γνώμη των δύο τρίτων των ενοίκων, με μία ψήφο ανά κατοικημένο διαμέρισμα. Μόνο μετά τη συγκέντρωση της απαιτούμενης πλειοψηφίας μπορεί να ληφθεί η απόφαση για την εγκατάσταση από τη γενική συνέλευση.
Η απόφαση για τι κάμερες πρέπει, επίσης, να προσδιορίζει τους χώρους που θα επιτηρούνται και τα πρόσωπα που θα έχουν πρόσβαση στη μονάδα ελέγχου του συστήματος, όπως, για παράδειγμα, ο διαχειριστής.
Η απαιτούμενη πλειοψηφία δεν σημαίνει, πάντως, ότι επιτρέπεται οποιαδήποτε καταγραφή. Ακόμη και όταν έχει εγκριθεί η εγκατάσταση, το πεδίο λήψης των καμερών πρέπει να περιορίζεται σε ό,τι είναι αναγκαίο για τον σκοπό της ασφάλειας.
Τι δεν επιτρέπεται να καταγράφουν οι κάμερες
Η βιντεοεπιτήρηση πρέπει να περιορίζεται στους χώρους που είναι απαραίτητοι για την προστασία προσώπων και αγαθών. Δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται με τρόπο που οδηγεί σε συνεχή και αδικαιολόγητη παρακολούθηση της καθημερινής ζωής των ενοίκων.
Ειδικά στους κοινόχρηστους χώρους πολυκατοικιών, η Οδηγία 1/2011 προβλέπει ότι:
- Οι κάμερες δεν επιτρέπεται να ελέγχουν την πρόσβαση στις εισόδους των επιμέρους διαμερισμάτων.
- Η μονάδα ελέγχου του συστήματος δεν πρέπει να βρίσκεται μέσα σε διαμέρισμα, αλλά σε κοινόχρηστο χώρο με ελεγχόμενη πρόσβαση, με τις ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπονται για εξουσιοδοτημένο προσωπικό ασφαλείας.
- Δεν επιτρέπεται η μετάδοση της εικόνας σε ατομικά διαμερίσματα.
- Η συνεχής παρακολούθηση της εικόνας σε οθόνη δεν επιτρέπεται, εκτός εάν συντρέχουν οι ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπει η Οδηγία για την επιτόπια παρακολούθηση από προσωπικό ασφαλείας.
Παράλληλα, η λήψη ήχου δεν αποτελεί αναγκαίο μέσο για τη συνήθη βιντεοεπιτήρηση των κοινόχρηστων χώρων και δεν πρέπει να ενεργοποιείται χωρίς ειδική νόμιμη βάση.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν το πεδίο της κάμερας επεκτείνεται έξω από το κτίριο. Η καταγραφή δρόμων, πεζοδρομίων ή άλλων δημόσιων χώρων από ιδιώτες γενικά δεν επιτρέπεται, παρά μόνο σε στενά καθορισμένες περιπτώσεις και εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία. Η επιθυμία για μεγαλύτερη ασφάλεια δεν δικαιολογεί από μόνη της την παρακολούθηση περαστικών ή γειτονικών ιδιοκτησιών.
Κάμερα έξω από την πόρτα ενός διαμερίσματος: Τι ισχύει
Διαφορετικό ζήτημα είναι όταν εγκαθίστανται κάμερες στην είσοδο ενός μεμονωμένου διαμερίσματος, με σκοπό την προστασία του ενοίκου από διαρρήξεις ή άλλα περιστατικά.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχει διευκρινίσει ότι η συγκεκριμένη περίπτωση εξετάζεται με βάση τις συνθήκες και κυρίως το τι ακριβώς καταγράφει η κάμερα.
Εάν η συσκευή μεταδίδει μόνο ζωντανή εικόνα, χωρίς να καταγράφει και να αποθηκεύει υλικό, μπορεί να επιτηρεί τον απολύτως απαραίτητο χώρο μπροστά από την είσοδο του διαμερίσματος.
Εάν, αντίθετα, οι κάμερες καταγράφουν εικόνα χωρίς ήχο, μπορεί να εμπίπτει στην εξαίρεση της οικιακής χρήσης μόνο εφόσον το πεδίο λήψης περιορίζεται τεχνικά στον απολύτως απαραίτητο χώρο έξω από την πόρτα και δεν επηρεάζονται άλλα διαμερίσματα, κοινόχρηστοι χώροι ή οι διαδρομές πρόσβασης προς άλλα διαμερίσματα.
Όταν, λόγω της διαρρύθμισης του ορόφου, είναι αναπόφευκτη η καταγραφή της διέλευσης ενοίκων προς άλλα διαμερίσματα, απαιτείται να εξεταστούν οι ειδικές προϋποθέσεις που θέτει η Αρχή. Σε αυτές περιλαμβάνεται η προηγούμενη ενημέρωση και συναίνεση των ενοίκων των διαμερισμάτων που επηρεάζονται. Εάν δεν επιτευχθεί ομοφωνία, μπορεί να εφαρμοστεί η ειδική διαδικασία που προβλέπεται στις σχετικές διευκρινίσεις της Αρχής, με σύμφωνη γνώμη των δύο τρίτων των ενοίκων των επηρεαζόμενων διαμερισμάτων.
Εφόσον η συγκεκριμένη εγκατάσταση δεν καλύπτεται από την εξαίρεση της οικιακής χρήσης, το πρόσωπο που εγκαθιστά και λειτουργεί την κάμερα μπορεί να θεωρείται υπεύθυνος επεξεργασίας και οφείλει να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του ΓΚΠΔ.
Για πόσο χρόνο διατηρούνται οι καταγραφές
Ο χρόνος διατήρησης του υλικού από τις κάμερες είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στη λειτουργία τους.
Για τα συστήματα βιντεοεπιτήρησης στους κοινόχρηστους χώρους πολυκατοικιών, το άρθρο 15 παρ. 3 της Οδηγίας 1/2011 προβλέπει ότι οι καταγραφές διατηρούνται για χρονικό διάστημα έως 48 ώρες.
Το όριο αυτό αφορά ειδικά τα συστήματα των κοινόχρηστων χώρων πολυκατοικιών και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ενιαίος χρόνος διατήρησης για κάθε πιθανή χρήση κάμερας. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του ΓΚΠΔ, το υλικό δεν μπορεί να διατηρείται περισσότερο από όσο είναι αναγκαίο για τον νόμιμο σκοπό της επεξεργασίας.
Εάν σημειωθεί περιστατικό και το καταγεγραμμένο υλικό είναι απαραίτητο για τη διερεύνησή του ή για τη θεμελίωση, άσκηση ή υποστήριξη νομικών αξιώσεων, μπορεί να απαιτείται η διαφύλαξη του σχετικού αποσπάσματος, υπό τις προϋποθέσεις της ισχύουσας νομοθεσίας. Αυτό δεν δικαιολογεί την αδιάκριτη διατήρηση ολόκληρου του αρχείου για απεριόριστο χρόνο.
Ενημέρωση των πολιτών και δικαίωμα πρόσβασης
Η λειτουργία συστήματος βιντεοεπιτήρησης που υπάγεται στον ΓΚΠΔ συνοδεύεται από υποχρέωση ενημέρωσης των προσώπων που εισέρχονται στον επιτηρούμενο χώρο.
Η ενημέρωση γίνεται με κατάλληλη προειδοποιητική πινακίδα, ενώ πρέπει να παρέχονται και οι απαιτούμενες πληροφορίες για την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων, όπως ο σκοπός της καταγραφής, τα στοιχεία του υπευθύνου επεξεργασίας, ο χρόνος διατήρησης και ο τρόπος άσκησης των δικαιωμάτων των πολιτών.
ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΑΥΤΟ:
Κάμερες σε σχολεία, παιδικές χαρές, γειτονιές: Μπορεί ένας Δήμος να τις τοποθετήσει όπου θέλει;
Η πινακίδα για κάμερες δεν αρκεί από μόνη της για να καταστήσει νόμιμη μια εγκατάσταση που δεν πληροί τις υπόλοιπες προϋποθέσεις. Αντίστοιχα, η συμμόρφωση με τον ΓΚΠΔ δεν προϋποθέτει την προηγούμενη γνωστοποίηση ή αδειοδότηση του συστήματος από την Αρχή, όπως ίσχυε στο παλαιότερο καθεστώς πριν από την εφαρμογή του Κανονισμού.
Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να ζητήσουν πληροφορίες σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων τους και, υπό τις προϋποθέσεις του ΓΚΠΔ, πρόσβαση στο υλικό που τους αφορά από κάμερες. Το δικαίωμα αυτό δεν είναι απόλυτο: πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και τα δικαιώματα και οι ελευθερίες άλλων προσώπων που ενδέχεται να εμφανίζονται στην καταγραφή. Όπου απαιτείται, μπορεί να χρειαστεί να αποκρυφτούν τα πρόσωπα τρίτων πριν από τη χορήγηση αντιγράφου.
Ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει, κατά κανόνα, να απαντήσει σε αίτημα άσκησης δικαιώματος μέσα σε έναν μήνα. Η προθεσμία μπορεί να παραταθεί έως δύο επιπλέον μήνες όταν το αίτημα είναι σύνθετο ή υπάρχει μεγάλος αριθμός αιτημάτων, με την προϋπόθεση ότι ο αιτών ενημερώνεται για την παράταση και τους λόγους της μέσα στον πρώτο μήνα.
Πού μπορούν να απευθυνθούν οι ένοικοι
Όταν υπάρχουν αμφιβολίες για τη νομιμότητα μιας εγκατάστασης, οι ένοικοι μπορούν αρχικά να ζητήσουν από τον διαχειριστή ή το πρόσωπο που έχει την ευθύνη λειτουργίας του συστήματος να τους ενημερώσει για την απόφαση εγκατάστασης, τους χώρους που καταγράφονται, τον χρόνο διατήρησης και τα πρόσωπα που έχουν πρόσβαση στο υλικό.
Εάν θεωρούν ότι η βιντεοεπιτήρηση από κάμερες παραβιάζει τα δικαιώματά τους ή ότι δεν τηρούνται οι προβλεπόμενες υποχρεώσεις, μπορούν να απευθυνθούν στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και να εξετάσουν την υποβολή καταγγελίας.
Η νομιμότητα μιας κάμερας δεν κρίνεται μόνο από το αν έχει τοποθετηθεί για λόγους ασφάλειας. Κρίνεται επίσης από το ποιος αποφάσισε την εγκατάστασή της, ποιον χώρο καταγράφει, ποιος έχει πρόσβαση στο υλικό, για πόσο χρόνο το διατηρεί και αν ενημερώνονται επαρκώς οι πολίτες.
Η ασφάλεια των ενοίκων και η προστασία της ιδιωτικότητας δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Η νόμιμη και αναλογική χρήση μηχανισμών όπως οι κάμερες είναι αυτή που επιδιώκει την προστασία προσώπων και περιουσίας χωρίς να μετατρέπει την πολυκατοικία σε χώρο συνεχούς παρακολούθησης.
Πηγές:
