Σύμφωνα με τη διεθνή και ευρωπαϊκή εμπειρία δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας που να επιβάλλει παντού και πάντα νέα επιδημιολογική μελέτη με βιοδείκτες πριν από κάθε έργο. Υπάρχει όμως πλέον μια καθαρή κατεύθυνση καλής πρακτικής. Οταν μιλάμε για περιοχές ήδη επιβαρυμένες, πυκνοκατοικημένες ή με πολλές πηγές ρύπανσης, η ανθρώπινη υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή αναφορά μέσα σε μια Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της αδειοδοτικής κρίσης.
Ειδικότερα για το Θριάσιο Πεδίο που εδώ και δεκαετίες σηκώνει μεγάλο μέρος της βιομηχανικής, μεταφορικής, ενεργειακής και λιμενικής δραστηριότητας της Αττικής, η συζήτηση για νέες χωροθετήσεις, επεκτάσεις εγκαταστάσεων ή μεγάλες αδειοδοτήσεις δεν μπορεί να γίνεται σαν να ξεκινάμε από το μηδέν. Η περιοχή έχει ιστορικό – περιβαλλοντικό φορτίο και ανθρώπους που ζουν και εργάζονται μέσα σε αυτό το περιβάλλον.
Πριν εγκριθεί ένα νέο μεγάλο έργο δεν αρκεί να εξεταστεί μόνο αν μια εγκατάσταση τηρεί κάποιες οριακές τιμές εκπομπών. Πρέπει πρώτα να απαντηθεί ένα πολύ πιο ουσιαστικό ερώτημα. Ποιο είναι το συνολικό φορτίο που ήδη σηκώνει η περιοχή και ποια πρόσθετη επιβάρυνση μπορεί πραγματικά να αντέξει;
Κάθε νέα αδειοδότηση πρέπει να εξετάζεται όχι απομονωμένα, αλλά αθροιστικά. Να λαμβάνει υπόψη το ήδη υπάρχον περιβαλλοντικό υπόβαθρο, τις παλιές και νέες πηγές ρύπανσης, την κυκλοφοριακή πίεση, τη βιομηχανική δραστηριότητα, την ποιότητα του αέρα, του εδάφους και των νερών, αλλά και την πραγματική κατάσταση υγείας του πληθυσμού. Μια περιοχή δεν επιβαρύνεται μόνο από μία καμινάδα, έναν δρόμο ή μία εγκατάσταση. Επιβαρύνεται από το άθροισμα όλων αυτών και από τη διάρκεια της έκθεσης.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό όταν υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης επιβάρυνσης της δημόσιας υγείας, όπως η αύξηση των νεοπλασιών στη Δυτική Αττική σε σχέση με άλλες Περιφερειακές Ενότητες της Αττικής. Μια τέτοια ένδειξη δεν αποδεικνύει από μόνη της αιτιώδη σχέση με μια συγκεκριμένη πηγή ρύπανσης. Δεν πρέπει όμως και να υποτιμάται, αλλά να αποτελεί σήμα κινδύνου. Και όταν υπάρχει σήμα κινδύνου, η Πολιτεία δεν μπορεί να λειτουργεί με τη λογική του βλέποντας και κάνοντας. Οφείλει να ενεργοποιεί την αρχή της πρόληψης πριν οι αποφάσεις γίνουν τετελεσμένα.
Η αρχή της πρόληψης σε μια περιοχή όπως το Θριάσιο σημαίνει ότι πριν από νέες μεγάλες χωροθετήσεις πρέπει να υπάρχει ουσιαστική εκτίμηση των επιπτώσεων στην υγεία. Να καταγράφεται η υφιστάμενη κατάσταση του πληθυσμού, να αξιοποιούνται τα διαθέσιμα επιδημιολογικά δεδομένα, να εξετάζονται οι σωρευτικές εκθέσεις και όπου υπάρχουν σοβαροί δείκτες κινδύνου, να πραγματοποιείται στοχευμένη επιδημιολογική έρευνα με βιοδείκτες.
Οι βιοδείκτες έχουν ιδιαίτερη σημασία γιατί δεν δείχνουν απλώς τι υπάρχει στο περιβάλλον. Δείχνουν τι έχει περάσει πραγματικά στον ανθρώπινο οργανισμό. Δηλαδή μετρούν την εσωτερική έκθεση. Αυτό είναι κρίσιμο σε περιοχές όπου οι ρύποι μπορεί να προέρχονται από πολλές πηγές και να φτάνουν στον άνθρωπο μέσα από διαφορετικές οδούς (αέρα, σκόνη, έδαφος, τρόφιμα, νερό, επαγγελματική έκθεση ή χρόνια καθημερινή επαφή).
Η διεθνής καλή πρακτική δεν αντιμετωπίζει πλέον την υγεία ως τυπική παράγραφο μέσα στη μελέτη. Την αντιμετωπίζει ως βασικό κριτήριο απόφασης. Πρώτα αποτυπώνεται η σημερινή κατάσταση. Μετά αξιολογείται τι προσθέτει το έργο. Στη συνέχεια τίθενται δεσμευτικοί όροι, όρια παρακολούθησης και μηχανισμοί ελέγχου. Αν τα δεδομένα δείχνουν ότι ο πρόσθετος κίνδυνος δεν είναι αποδεκτός τότε η χωροθέτηση πρέπει να αλλάζει ή να απορρίπτεται.
Για το Θριάσιο αυτό δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη. Μια Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που δεν εξετάζει σε βάθος τη δημόσια υγεία και τη σωρευτική επιβάρυνση δεν μπορεί να θεωρείται επαρκής. Χρειάζεται ειδικό παράρτημα υγείας, συμμετοχή των αρμόδιων φορέων δημόσιας υγείας από την αρχή της διαδικασίας, δημόσια πρόσβαση στα δεδομένα, ουσιαστική διαβούλευση με τους κατοίκους και συνεχής παρακολούθηση μετά την αδειοδότηση.
Η περιβαλλοντική επιβάρυνση του παρελθόντος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για νέες επιβαρύνσεις. Δεν μπορεί να λέμε ότι επειδή μια περιοχή είναι ήδη βιομηχανική μπορεί να δεχθεί τα πάντα. Το ακριβώς αντίθετο ισχύει. Όσο πιο επιβαρυμένη είναι μια περιοχή, τόσο πιο αυστηρά πρέπει να εξετάζεται κάθε νέα δραστηριότητα. Η προϋπάρχουσα επιβάρυνση δεν μειώνει την ευθύνη της Πολιτείας και των αρμόδιων αρχών, την αυξάνει.
Το αίτημα για ειδική υγειονομική τεκμηρίωση πριν από νέες χωροθετήσεις στο Θριάσιο δεν είναι αυθαίρετο ούτε υπερβολικό. Στηρίζεται στην ευρωπαϊκή Οδηγία για τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, στην Οδηγία για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, στο Πρωτόκολλο SEA της UNECE, στη Σύμβαση του Aarhus, στο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις βιομηχανικές εκπομπές και σε διεθνείς καλές πρακτικές, όπως αυτές που εφαρμόζονται σε χώρες όπως ο Καναδάς και η Ιταλία.
Όλα αυτά συγκλίνουν σε μια βασική αρχή. Σε περιοχές με χρόνια περιβαλλοντική επιβάρυνση, η αδειοδότηση νέων μεγάλων έργων δεν μπορεί να γίνεται μόνο με μια τυπική περιβαλλοντική μελέτη.
Η σωστή σειρά είναι απλή και καθαρή. Πρώτα γνώση, μετά απόφαση. Πρώτα δημόσια υγεία, μετά χωροθέτηση. Πρώτα αποτύπωση του συνολικού φορτίου που σηκώνει ο τόπος, και μετά συζήτηση για το αν μπορεί να αντέξει κάτι ακόμη.
Το Θριάσιο Πεδίο δεν είναι χώρος χωρίς όρια, αλλά τόπος ζωής. Και ένας τόπος ζωής δεν μπορεί να αδειοδοτείται μόνο με τεχνικούς όρους. Πρέπει να προστατεύεται με όρους ευθύνης, πρόληψης και σεβασμού προς τους ανθρώπους του.
