Η παρουσία του λύκου στα βουνά της Δυτικής Αθήνας είναι μία νέα πραγματικότητα για την περιοχή, η οποία γεννά δικαιολογημένα αμηχανία και φόβο στους πολίτες και απαιτεί νέες προσαρμογές, ειδικά από όσους αγαπούν τον περίπατο στο βουνό. Πάνω απ’ όλα χρειάζεται γνώση. Δυστυχώς μέχρι τώρα οι αρμόδιες αρχές, όπως Δασαρχείο και Υπουργείο Περιβάλλοντος δεν έχουν πάρει καμία θέση και δεν έχουν δώσει καμία οδηγία, αφήνοντας το πεδίο ανοιχτό σε ανθρώπους που “κάνουν παιχνίδι” με τον φόβο και καλούν σε “εν όπλοις” ξεσηκωμό για να αντιμετωπιστεί ο “επικίνδυνος εισβολέας”. Γι’ αυτό καταφεύγουμε στη σελίδα Golden Jackal Canis aureus and Wolf Canis lupus – in Greece, που αποτελεί “φωνή” επιστημονικής έρευνας για το τσακάλι και τον λύκο στον ελληνικό χώρο.
Απόσταση φυγής, ανθρώπινη παρουσία και τι πραγματικά δείχνουν οι παρατηρήσεις μας
Σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης μας, όπου αναφερθήκαμε στη συμπεριφορά του λύκου απέναντι στην ανθρώπινη παρουσία και το πως αντιδράει ή δεν αντιδράει όταν βρισκόμαστε μέσα στα αυτοκίνητα, παραθέτουμε εδώ ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από το πεδίο σχετικά με την έννοια της “απόστασης φυγής” (FID).
Στη μελέτη της άγριας πανίδας, η απόσταση φυγής (Flight Initiation Distance – FID) ορίζει την απόσταση στην οποία ένα ζώο αποφασίζει να απομακρυνθεί όταν αντιληφθεί έναν άνθρωπο ως πιθανή απειλή. Πρόκειται για εμπειρικά μετρήσιμο δείκτη, όχι για θεωρητική εκτίμηση.
Για τον λύκο, οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η FID κυμαίνεται από λίγες δεκάδες έως και αρκετές εκατοντάδες μέτρα, με μέση τιμή περίπου τα 100 μέτρα. Η διακύμανση αυτή είναι απολύτως φυσιολογική και εξαρτάται από παράγοντες όπως η ορατότητα, η βλάστηση, ο τρόπος προσέγγισης και η προηγούμενη εμπειρία του ζώου με ανθρώπους.
Οι μικρές αποστάσεις φυγής δεν σημαίνουν απώλεια φόβου. Συνήθως υποδηλώνουν ότι ο λύκος δεν έχει ακόμη αναγνωρίσει καθαρά την ανθρώπινη φιγούρα. Όταν αυτό συμβεί, η απομάκρυνση είναι άμεση. Η FID δεν είναι απόσταση ανοχής, αλλά το σημείο λήψης της απόφασης φυγής.
Μόλις ακουστεί ανθρώπινη φωνή ή εμφανιστεί ανθρώπινη φιγούρα, η φυγή είναι άμεση. Δεν πρόκειται για εξοικείωση, αλλά για ατελή αναγνώριση απειλής.
Στις φωτογραφίες από βίντεο θερμικής κάμερας που έχουμε αναρτήσει, παρατηρούμε μία από τις ομάδες λύκων που μελετάμε. Η απόσταση διέλευσης κοντά μας είναι περίπου 25–30 μέτρα, ενώ η απόσταση στην οποία τα ζώα κάθονται και παραμένουν ακίνητα είναι 50–70 μέτρα. Να τονίσουμε το γεγονός ότι δεν βρισκόμασταν εντός του αυτοκινήτου αλλά εκτός, καλυπτόμενοι από αυτό όμως. Για αυτό, όταν βγήκαμε από την κάλυψη του, τα ζώα απομακρύνθηκαν αμέσως.
Αυτές οι συναντήσεις δεν είναι απλές ούτε ακίνδυνες, όσο κι αν έτσι μπορεί να φαίνονται μέσα από εικόνες ή βίντεο. Η δυνατότητα τέτοιων καταγραφών είναι αποτέλεσμα πολυετούς εμπειρίας, συστηματικής παρουσίας στο πεδίο και βαθιάς κατανόησης της ηθολογίας του λύκου — όχι τύχης ούτε αυθόρμητης προσέγγισης, αλλά συνδυασμός μεθοδολογιών και τρόπων προσέγγισης.
Οι προσεγγίσεις ομάδων λύκων που πραγματοποιούμε εντάσσονται αποκλειστικά στο πλαίσιο της έρευνας που διεξάγουμε για τη μελέτη της συμπεριφοράς τους και δεν γίνονται με σκοπό την παραγωγή βίντεο ή φωτογραφικού υλικού για τα social media, αλλά αποκλειστικά για επιστημονικό σκοπό.
Οι καταγραφές αποτελούν εργαλείο τεκμηρίωσης της έρευνας και όχι αυτοσκοπό. Τα αποτελέσματα αυτών των ελεγχόμενων «πειραμάτων» και παρατηρήσεων θα παρουσιαστούν σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά, αφού ολοκληρωθεί η ανάλυση και η αξιολόγηση των δεδομένων.
Παράλληλα, θεωρούμε απαραίτητο να διευκρινίσουμε κάποια πράγματα. Πολλοί φίλοι της σελίδας μάς στέλνουν μηνύματα ρωτώντας για τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούμε και για τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούμε αυτές τις προσεγγίσεις. Δεν θα συμβουλεύαμε ούτε θα προτείναμε τέτοιες πρακτικές σε φίλους φωτογράφους φύσης ή λάτρεις του λύκου που δεν διαθέτουν την απαραίτητη γνώση και εμπειρία. Η έλλειψή εμπειρίας και βασικής επιστημονικής γνώσης, δεν θέτει σε κίνδυνο μόνο τον άνθρωπο και πρέπει να το βάλουν καλά στο μυαλό τους αυτό, αλλά και τα ίδια τα ζώα, τα οποία μπορεί να εκτεθούν σε άσκοπη όχληση ή σε καταστάσεις που αργότερα θα λειτουργήσουν εις βάρος τους.
Η επιστημονική εικόνα παραμένει σαφής: ο λύκος αποφεύγει ενεργά τον άνθρωπο και όσα συχνά παρερμηνεύονται ως «θάρρος» ή «εξοικείωση» εξηγούνται από τις συνθήκες παρατήρησης και τον τρόπο προσέγγισης, όχι από αλλαγή της φυσικής του συμπεριφοράς.
…………………………………………
Ενδιαφέρον έχει και ένας διάλογος που ακολουθεί στα σχόλια, μεταξύ ενός ποδηλάτη βουνού από την Αττική και του διαχεισριστή της σελίδας, κ. Θεόδωρου Κομηνού.
ΕΡΩΤΗΣΗ: Όσον αφορά την ποδηλασία βουνού, τι κάνουμε αν αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε κοντά σε αγέλη; Ρωτάω διότι πλέον έχω εξοικειωθεί στις συναντήσεις με τα αγριογούρουνα, αλλά με λύκους δεν γνωρίζω πως θα αντιδράσουν.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Δεν νομίζω ότι έχεις να φοβηθείς κάτι. Δεκαετίες τώρα κυκλοφορεί κόσμος στα βουνά και δεν έχει υπάρξει ποτέ κάποιο πρόβλημα. Να είσαι σίγουρος, ότι ακόμα και στην περίπτωση που ένας λύκος δεν σε ακούσει και συναντηθείτε, θα σπεύσει να εξαφανιστεί. Δεν υπάρχει περίπτωση να σου επιτεθεί. (…) Στην συνέχεια σου δίνω κάποιες οδηγίες με βάση διεθνείς οργανισμούς οι οποίοι όμως δεν αποτελούν πανάκεια ούτε θέλει να πει ότι πάντα λειτουργούν. Τα άγρια ζώα και πολύ περισσότερο τα μεγάλα θηλαστικά, είναι εξελιγμένα είδη και έχουν δικούς τους χαρακτήρες το καθένα. Δεν μπορείς να ξέρεις ποτέ πως θα αντιδράσουν. Με βάση την μέχρι τώρα πληροφορία και γνώση, δεν υπάρχει στον ευρωπαϊκό χώρο καταγεγραμμένη περίπτωση επίθεσης από λύκο σε άνθρωπο εκτός από ελάχιστες πρόσφατες περιπτώσεις στις οποίες συνέτρεχαν συγκεκριμένοι λόγοι που έγινε η επίθεση. Ως επί το πλείστον έχουν γίνει από μεμονωμένα “προβληματικά” άτομα και ποτέ από ομάδες και υπήρξε μόνο τραυματισμός και όχι θάνατος. Παλιότερα κάποιες επιθέσεις στην Τουρκία αλλά και αλλού, στις οποίες υπήρξε θάνατος, προέρχονταν από ζώα άρρωστα με λύσσα. Λύσσα στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν έχει διαπιστωθεί, τουλάχιστον σε λύκους.
Διεθνής πρακτική – ΣΚΥΛΙΑ (ιδίως ποιμενικά / αδέσποτα)
Γενική αρχή:
Τα σκυλιά αντιμετωπίζονται ως εδαφικά και κοινωνικά ζώα, με συχνά απρόβλεπτη κλιμάκωση.
Τι συνιστάται διεθνώς:
• Σταμάτα ή επιβράδυνε. Μην τρέχεις.
• Κατέβα από το ποδήλατο αν χρειαστεί και χρησιμοποίησε το ως εμπόδιο ανάμεσα σε εσένα και το ζώο.
• Στάση σώματος σταθερή, όρθια, χωρίς απότομες κινήσεις.
• Σταθερή, βαθιά φωνή, σύντομες λέξεις (όχι ουρλιαχτά).
• Οπτική επαφή χωρίς επίμονο «κάρφωμα».
• Οπισθοχώρηση αργή και ελεγχόμενη.
• Αν υπάρχουν περισσότερα σκυλιά: κρατάς μέτωπο, δεν γυρίζεις πλάτη.
Τι ΔΕΝ συνιστάται:
• Τρέξιμο (ενεργοποιεί καταδίωξη).
• Κούνημα αντικειμένων πάνω από το κεφάλι (μπορεί να εκληφθεί ως πρόκληση).
• Ρίψη αντικειμένων αν δεν υπάρχει άμεση επίθεση.
________________________________________
Διεθνής πρακτική – ΛΥΚΟΙ
Γενική αρχή:
Οι λύκοι αποφεύγουν τον άνθρωπο. Στόχος είναι να φανείς «μη εύκολος» και «μη θήραμα».
Τι συνιστάται διεθνώς:
• Στέκεσαι όρθιος, δεν σκύβεις, δεν μικραίνεις το σώμα σου.
• Κρατάς οπτική επαφή.
• Κάνεις τον εαυτό σου να φαίνεται μεγαλύτερος (άνοιγμα χεριών, σακίδιο).
• Δυνατή, σταθερή φωνή.
• Αργή απομάκρυνση, χωρίς να γυρίσεις πλάτη.
• Το ποδήλατο λειτουργεί πολύ θετικά ως οπτικό και φυσικό εμπόδιο.
Τι ΔΕΝ συνιστάται:
• Τρέξιμο.
• Σκύψιμο.
• Σιωπή και παθητικότητα.
• Πανικός.
Σημείωση: Το κούνημα ρούχου δεν είναι απαραίτητο για λύκους, προτιμάται η σταθερότητα και η «ανθρώπινη παρουσία».
