Καταπολέμηση κουνουπιών: Δράσεις σε εστίες στη Δυτική Αθήνα, στη “σκιά” του Ιού του Δυτικού Νείλου – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Σε εξέλιξη η καταπολέμηση κουνουπιών στη Δυτική Αθήνα

Συνεχίζεται  η εφαρμογή  ψεκασμών κουνουπιών (προνυμφοκτονία) που διενεργούν οι αρμόδιες υπηρεσίες εντός της χωρικής αρμοδιότητας της Περιφερειακής Ενότητας του Δυτικού Τομέα Αθηνών, στο πλαίσιο του Ολοκληρωμένου Προγράμματος Διαχείρισης, για τη διασφάλιση της Δημόσιας Υγείας, της πρόληψης και αντιμετώπισης των κινδύνων που συνδέονται με τα κουνούπια και τα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω αυτών.

Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 11 κύκλοι εφαρμογών στην Π.Ε. Δυτικού Τομέα Αθηνών, με παρεμβάσεις σε επιλεγμένες εστίες αναπαραγωγής για την καταπολέμηση κουνουπιών.

Οι δράσεις περιλαμβάνουν τακτικές εφαρμογές προνυμφοκτονίας σε επιλεγμένες εστίες περιαστικού χαρακτήρα και υπερτοπικής σημασίας.

Παράλληλα, ανάλογα με τα δεδομένα επιτήρησης και τις ανάγκες που προκύπτουν πραγματοποιούνται πρόσθετες στοχευμένες παρεμβάσεις προνυμφοκτονίας και, όταν απαιτείται, ακμαιοκτονίας, συνεπικουρώντας τις δράσεις των Δήμων.

Στην Π.Ε. Δυτικού Τομέα Αθηνών, τον συντονισμό της εφαρμογής του προγράμματος έχει η Διεύθυνση Υγειονομικού Ελέγχου και Περιβαλλοντικής Υγιεινής, ως Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου.

Εκτίμηση κινδύνου από τον Ιό του Δυτικού Νείλου

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην έγκαιρη εκτίμηση του κινδύνου από τον Ιό του Δυτικού Νείλου. Στο πλαίσιο αυτό, η Περιφέρεια Αττικής, σε συνεργασία με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο, υλοποιεί πρόγραμμα εντομολογικής επιτήρησης μέσω δικτύου παγίδων, με συλλογή και εργαστηριακό έλεγχο δειγμάτων κουνουπιών.

Τα αποτελέσματα της εντομολογικής επιτήρησης, σε συνδυασμό με τα επιδημιολογικά δεδομένα του ΕΟΔΥ, συνεκτιμώνται για την αξιολόγηση του κινδύνου, παρέχοντας πολύτιμη πληροφόρηση για την προσαρμογή και την καλύτερη στόχευση των παρεμβάσεων.

Εξάλλου, με πρωτοβουλία του Αντιπεριφερειάρχη Δυτικού Τομέα Αθηνών κ. Μπάμπη Αλεξανδράτου και σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Υγειονομικού Ελέγχου και Περιβαλλοντικής Υγιεινής, πραγματοποιήθηκε ενημερωτική ημερίδα με τη συμμετοχή εκπροσώπων των Δήμων και άλλων φορέων που εμπλέκονται στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των κουνουπιών.

Στόχος της ημερίδας ήταν η ενημέρωση, η ενίσχυση του συντονισμού και της συνεργασίας, καθώς και η ανάδειξη της σημασίας της έγκαιρης εξάλειψης των εστιών αναπαραγωγής τους. Ταυτόχρονα, υλοποιήθηκαν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών, με τη διανομή σχετικού έντυπου υλικού και πρακτικών οδηγιών πρόληψης.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΑΥΤΟ:
Κρούσμα ιού του Δυτικού Νείλου στο Χαϊδάρι – Τι συστήνει ο ΕΟΔΥ

Καθοριστικό στοιχείο για την καταπολέμηση κουνουπιών αποτελεί και η έγκαιρη αναγνώριση και εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής τους στο αστικό περιβάλλον. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική είναι η συμβολή των Δήμων, στο πεδίο των αρμοδιοτήτων τους, μέσω της εφαρμογής μέτρων περιβαλλοντικής υγιεινής και της αντιμετώπισης εστιών στάσιμου νερού στους χώρους ευθύνης τους.

Σημαντική είναι και η συμβολή των πολιτών στην αποτροπή δημιουργίας μικρών εστιών αναπαραγωγής γύρω από τις κατοικίες. Στάσιμα νερά σε πιατάκια γλαστρών, δοχεία, αυλές και μπαλκόνια μπορούν να αποτελέσουν εστίες ανάπτυξης κουνουπιών και θα πρέπει να απομακρύνονται τακτικά.

Ο Αντιπεριφερειάρχης Δυτικού Τομέα Αθηνών κ. Μπάμπης Αλεξανδράτος δήλωσε σχετικά τα εξής: «Η καταπολέμηση κουνουπιών και η πρόληψη των νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω αυτών απαιτούν συστηματική δουλειά, επιστημονική γνώση /παρακολούθηση και έγκαιρη παρέμβαση. Στον Δυτικό Τομέα Αθηνών εφαρμόζουμε ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τις προγραμματισμένες δράσεις με την επιστημονική επιτήρηση και τη δυνατότητα στοχευμένης παρέμβασης όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Παραμένουμε σε επαγρύπνηση, αξιολογούμε διαρκώς τα δεδομένα και προσαρμόζουμε τις παρεμβάσεις στις ανάγκες που προκύπτουν. Στόχος όλων αυτών των ενεργειών είναι η ουσιαστική προστασία της δημόσιας υγείας.»

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ποιοι αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης, ποια είναι τα συμπτώματα της νευροδιεισδυτικής μορφής και γιατί η πρόληψη παραμένει το βασικό μέσο προστασίας.

Όπως επισημαίνει, οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό ασθενών εμφανίζει πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους. Σε λιγότερο από το 1% των περιπτώσεων, όμως, ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα.

Η σοβαρή αυτή μορφή μπορεί να οδηγήσει σε μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα, νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, μακροχρόνιες νευρολογικές επιπλοκές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στον θάνατο.

Ο ιός εξαπλώνεται στην Ευρώπη

Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων, ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί το 2026 σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Γερμανία και χώρες των Βαλκανίων.

«Ο ιός αντιμετωπίζεται πλέον ως αυξανόμενη και γεωγραφικά επεκτεινόμενη απειλή στην Ευρώπη», αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου.

Όπως εξηγεί, στην εξάπλωσή του συντελεί η αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων, όπως οι κλιματικές συνθήκες, οι πληθυσμοί των κουνουπιών, η ανθρώπινη δραστηριότητα και το αστικό και φυσικό περιβάλλον.

Ηλικιωμένοι και ανοσοκατεσταλμένοι στις ομάδες υψηλού κινδύνου

Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιβαρυντικούς παράγοντες για τη σοβαρή νόσηση.

Σύμφωνα με τα φετινά στοιχεία του ΕΟΔΥ που επικαλείται η καθηγήτρια, οι θάνατοι αφορούσαν ασθενείς άνω των 65 ετών. Η διάμεση ηλικία των ανθρώπων που κατέληξαν ήταν τα 82 έτη, με ηλικιακό εύρος από 66 έως 91 ετών.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 και εξέτασε δεδομένα στις ΗΠΑ για την περίοδο 2013-2024 εντόπισε αυξημένη πιθανότητα σοβαρής νόσου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ ή σε άτομα που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

Επιβαρυντικά φαίνεται να λειτουργούν επίσης το ανδρικό φύλο, οι αιματολογικές κακοήθειες, το ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση.

«Η αύξηση της ηλικίας ήταν πολύ επιβαρυντική», υπογραμμίζει η κ. Ψαλτοπούλου.

Τα συμπτώματα όταν ο ιός προσβάλλει το νευρικό σύστημα

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, που δημοσιεύθηκε στο Annals of Neurology το 2025, κατέγραψε τα συχνότερα συμπτώματα στις σοβαρές μορφές της νόσου.

Πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών, ναυτία ή έμετος στο 58% και κόπωση στο 50%.

Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις, πονοκέφαλος καταγράφηκε περίπου στους μισούς ασθενείς, διαταραχές της νοητικής κατάστασης στο 39% και εστιακή μυϊκή αδυναμία στο 32%.

Η ίδια ανάλυση έδειξε ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα στο συγκεκριμένο σύνολο μελετών υπολογίστηκε στο 9,2%.

Πώς επιβαρύνουν την πρόγνωση τα υποκείμενα νοσήματα

Η παρουσία άλλων προβλημάτων υγείας φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά την εξέλιξη της σοβαρής λοίμωξης.

Στην ίδια μετα-ανάλυση, η χρόνια νεφρική νόσος συσχετίστηκε με ιδιαίτερα αυξημένη πιθανότητα θανάτου, με λόγο πιθανοτήτων 5,99. Αντίστοιχα, ο δείκτης διαμορφώθηκε στο 4,01 για την υπέρταση και στο 2,43 για τον σακχαρώδη διαβήτη.

«Τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι οι συννοσηρότητες έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση του τελικού κινδύνου του ατόμου που νοσεί από τον ιό αυτό», σημειώνει η καθηγήτρια.

Σε άλλη μετα-ανάλυση, η οποία περιέλαβε περίπου 4.000 ασθενείς από 39 μελέτες και δημοσιεύθηκε το 2026 στο International Journal of Infectious Diseases, η συνολική θνητότητα των κλινικά αναγνωρισμένων περιστατικών υπολογίστηκε στο 6%.

Στους ασθενείς που χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ, όμως, η θνητότητα στη συγκεκριμένη ανάλυση προσέγγισε το 62%, αναδεικνύοντας τις μεγάλες διαφορές στην πρόγνωση ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο JAMA το 2025, η θνητότητα στη σοβαρή μορφή της λοίμωξης υπολογίζεται περίπου στο 10%, αλλά μπορεί να φθάσει στο 20% σε ασθενείς ηλικίας 70 ετών και άνω και στο 30%-40% σε βαριά ανοσοκατεσταλμένους.

Κόπωση και προβλήματα μνήμης ακόμη και μετά την ανάρρωση

Η επιβάρυνση από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν περιορίζεται πάντοτε στην οξεία φάση της νόσου.

Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, σημαντικό ποσοστό ασθενών που επιβίωσαν μετά τη νοσηλεία εμφάνισε συμπτώματα τα οποία παρέμειναν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η επίμονη κόπωση καταγράφηκε σε ποσοστά από 37% έως 75%, ενώ προβλήματα μνήμης εμφανίστηκαν στο 11%-57% των ασθενών.

Παράλληλα, δυσκολίες συγκέντρωσης αναφέρθηκαν σε ποσοστό 17%-48% και συμπτώματα κατάθλιψης σε ποσοστό 17%-38%.

«Η πραγματική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τη νοσηρότητα και τη θνητότητα της οξείας φάσης», επισημαίνει.

Δεν υπάρχει εγκεκριμένο εμβόλιο ή ειδικό αντιικό φάρμακο

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο για τον ιό του Δυτικού Νείλου, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για ανθρώπους.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση παραμένει κυρίως υποστηρικτική και επικεντρώνεται στη διαχείριση επιπλοκών, όπως η αναπνευστική ανεπάρκεια, οι επιληπτικές κρίσεις και οι διαταραχές των υγρών και των ηλεκτρολυτών.

Όπως εξηγεί η κ. Ψαλτοπούλου, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας.

Σε εξέλιξη βρίσκεται έρευνα για πιθανούς θεραπευτικούς τρόπους αντιμετώπισης, μεταξύ των οποίων τα μονοκλωνικά αντισώματα.

«Το σημαντικότερο στοιχείο για τη νόσηση από τον ιό του Δυτικού Νείλου είναι η πρόληψη σε επίπεδο πολιτείας, αλλά και ατομικά, έτσι ώστε να αποφευχθεί η μεταφορά του ιού μέσω των μολυσμένων κουνουπιών», καταλήγει η καθηγήτρια.