Συμπαραγωγή : @Life.After.Gravity & @Millerium-MichaelMiller
Στην καρδιά της σημερινής Αθήνας, εκεί όπου σήμερα χτυπά η πολιτιστική ζωή της πόλης, κάποτε λειτουργούσε ένα από τα σημαντικότερα εργοστάσια της πρωτεύουσας.
Το Γκάζι δεν ήταν απλώς μια βιομηχανική εγκατάσταση. Ήταν ο χώρος που φώτισε οργανωμένα την Αθήνα και άλλαξε για πάντα τη νυχτερινή εικόνα της πόλης. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Αθήνα ήταν ακόμη μια μικρή πόλη που προσπαθούσε να αποκτήσει τον χαρακτήρα μιας ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. Οι δρόμοι φωτίζονταν με παλαιότερους τρόπους, όπως λάμπες λαδιού και φανάρια, ενώ το σκοτάδι κυριαρχούσε σε μεγάλο μέρος της πόλης μετά τη δύση του ήλιου.
Το 1857, η ανάγκη για έναν πιο οργανωμένο και σύγχρονο φωτισμό οδήγησε στη δημιουργία του εργοστασίου φωταερίου. Το αποκλειστικό προνόμιο για την ίδρυση και εκμετάλλευση του εργοστασίου δόθηκε στον επιχειρηματία Φραγκίσκο Φεράλδι, ο οποίος ανέλαβε την εγκατάσταση και λειτουργία του φωτισμού με γκάζι στην Αθήνα.
Η θέση του εργοστασίου δεν επιλέχθηκε τυχαία. Χτίστηκε δυτικά της πόλης, σε μια περιοχή τότε απομακρυσμένη από το κέντρο, καθώς τέτοιες βιομηχανικές εγκαταστάσεις θεωρούνταν επιβλαβείς για την υγεία των κατοίκων. Παράλληλα, βρισκόταν κοντά στον δρόμο που συνέδεε την Αθήνα με το λιμάνι του Πειραιά, ώστε να μεταφέρονται πιο εύκολα οι πρώτες ύλες. Δίπλα του περνούσε και ο Ηριδανός ποταμός, προσφέροντας νερό απαραίτητο για τη λειτουργία του εργοστασίου.
Το συγκρότημα άρχισε να λειτουργεί το 1862. Τότε κατασκευάστηκαν τα πρώτα βασικά κτίρια: οι κλίβανοι απόσταξης, οι καμινάδες, οι ψυχραντήρες, τα καθαρτήρια, οι αντλίες, τα αεριοφυλάκια και οι δεξαμενές. Ήταν ένας ολόκληρος βιομηχανικός κόσμος μέσα στην Αθήνα, οργανωμένος γύρω από την παραγωγή του φωταερίου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εποχής, με τίτλο «Τα εγκαίνια του Γάζ», το βράδυ της 19ης Σεπτεμβρίου 1862 φαίνεται πως τελέστηκαν τα εγκαίνια του φωτισμού της Αθήνας με φωταέριο. Η πόλη φωταγωγήθηκε με γκάζι και οι δρόμοι της γέμισαν κόσμο που έβγαινε για να δει από κοντά το νέο φως. Για την Αθήνα εκείνης της εποχής, αυτό δεν ήταν απλώς ένα τεχνικό έργο. Ήταν ένα σύμβολο προόδου. Η πόλη περνούσε σε μια νέα εποχή. Το φως του γκαζιού έδωσε ζωή στους δρόμους, άλλαξε την εικόνα της νύχτας και έκανε την πρωτεύουσα να μοιάζει πιο σύγχρονη, πιο ασφαλής και πιο κοντά στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Γύρω από το εργοστάσιο άρχισε σταδιακά να διαμορφώνεται μια ολόκληρη εργατική γειτονιά. Εκεί ζούσαν άνθρωποι που εργάζονταν στο εργοστάσιο ή σε επαγγέλματα που σχετίζονταν με τη βιομηχανία και τις μεταφορές. Οι καμινάδες, οι δεξαμενές και τα πέτρινα κτίρια έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι του τοπίου. Για περισσότερα από εκατό χρόνια, το εργοστάσιο φωταερίου τροφοδοτούσε την Αθήνα με ενέργεια και φως. Από εδώ ξεκινούσε ένα δίκτυο που έφτανε στους δρόμους, στα σπίτια, στα δημόσια κτίρια και στις πλατείες της πόλης.
Με τα χρόνια, όμως, η τεχνολογία άλλαξε. Το ηλεκτρικό ρεύμα άρχισε να αντικαθιστά το φωταέριο και ο ρόλος του εργοστασίου περιορίστηκε. Παρ’ όλα αυτά, το Γκάζι συνέχισε να λειτουργεί για δεκαετίες, μέχρι που το εργοστάσιο έκλεισε οριστικά το 1984.
Αυτό που κάποτε ήταν ένας χώρος καπνού, θορύβου και βιομηχανικής παραγωγής, μετατράπηκε σταδιακά σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους πολιτιστικούς χώρους της Αθήνας. Η παλιά βιομηχανική εγκατάσταση διατηρήθηκε και απέκτησε νέα ζωή ως Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων.
Σήμερα, το Γκάζι είναι μια περιοχή γεμάτη κίνηση, τέχνη, μουσική και κόσμο. Όμως πίσω από τη σύγχρονη εικόνα του, πίσω από τα φώτα της διασκέδασης και τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, κρύβεται μια βαθιά ιστορία. Είναι η ιστορία του εργοστασίου που έδωσε φως στην Αθήνα. Η ιστορία μιας πόλης που μεγάλωνε, εκσυγχρονιζόταν και άφηνε πίσω της το σκοτάδι. Και όλα αυτά ξεκινούν από εκείνη τη νύχτα στις 19 Σεπτεμβρίου του 1862.
