- Το Παρίσι λειτουργεί ως αφορμή να σκεφτούμε τη σχέση μιας πόλης με το νερό της. Η Αθήνα έχει το δικό της φως, τη δική της κλίμακα, τις δικές της ανάγκες. Το ζητούμενο είναι να βρει μια μορφή ζωής αντάξια των ανθρώπων της.
- Το πιο τρομακτικό τερατούργημα της πολιτικής χωρίς φαντασία είναι ο άνθρωπος που πείστηκε πως δεν δικαιούται να ζητήσει τίποτε καλύτερο.
του ΘΑΝΑΣΗ ΛΑΛΑ
Ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας σήμερα, ενώ κάποτε ήταν μια δυνατότητα ένος οράματος!
1. Ο χώρος που θα μπορούσαμε να μοιραζόμαστε. Μια φανταστική Αθήνα με ανοιχτό ποτάμι, πράσινες όχθες και περάσματα για τους ανθρώπους. Εικόνα αναφοράς με ορατή ένδειξη @nikosmanesis1.
Κοιτάζω αυτές τις εικόνες και σκέφτομαι πόση ζωή χωράει σε μια πολιτική απόφαση. Ένα δέντρο που θα σκιάσει έναν άνθρωπο. Μια όχθη όπου θα καθίσουν δύο παιδιά. Μια γέφυρα που θα ενώσει δύο γειτονιές. Κι ύστερα σκέφτομαι πόση ζωή μπορεί να αφαιρέσει μια απόφαση που παίρνεται χωρίς να έχει προηγηθεί η πιο απλή ερώτηση: πώς θα ζουν εδώ οι άνθρωποι;
Η πολιτική χωρίς όραμα παράγει τερατουργήματα. Μπορεί να έχουν άψογους φακέλους, υπογραφές, προϋπολογισμούς και κορδέλες εγκαινίων. Το τερατώδες αποκαλύπτεται αργότερα, όταν ο ηλικιωμένος δεν βρίσκει ένα παγκάκι, όταν ο άνθρωπος με αναπηρία συναντά ένα ακόμη απροσπέλαστο πεζοδρόμιο, όταν το παιδί γνωρίζει τη γειτονιά του μόνο πίσω από ένα τζάμι αυτοκινήτου.
Έτσι κατασκευάζεται ένας τόπος που δυσκολεύεσαι να κατοικήσεις. Κάθε μικρή μετακίνηση απαιτεί αγώνα. Η συνάντηση χρειάζεται κατανάλωση. Η ξεκούραση χρειάζεται απόδραση. Στο τέλος μαθαίνουμε να αποκαλούμε φυσιολογικό αυτό που μας εξαντλεί και πολυτέλεια αυτό που θα έπρεπε να μας ανήκει: λίγο χώρο, λίγη σκιά, μια διαδρομή χωρίς φόβο.
2. Ο Ιλισσός στο φως. Εικαστική πρόταση κοντά στο Καλλιμάρμαρο: νερό, σκιά και περίπατοι ως μέρος της καθημερινότητας. Ψηφιακή εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη, με ελεύθερη γεωγραφική απόδοση.
Αυτό που λείπει από μια τέτοια πολιτική είναι η ικανότητα να φανταστεί τη μέρα του άλλου. Να περπατήσει νοερά με το σώμα εκείνου που πονάει. Να περιμένει στη στάση μέσα στη ζέστη. Να σπρώξει ένα καρότσι. Να υπολογίσει τη ζωή που θα συνεχιστεί όταν οι φωτογράφοι των εγκαινίων θα έχουν φύγει.
Η φαντασία στην πολιτική έχει ευθύνη. Οφείλει να συναντήσει τη γνώση, να ακούσει τους ανθρώπους, να δεχθεί τον έλεγχο. Ένα ποτάμι δεν ανοίγει επειδή μας συγκίνησε μια όμορφη εικόνα. Χρειάζονται μελέτη του νερού και του εδάφους, προστασία από τις πλημμύρες, φροντίδα των μνημείων, λύσεις για τις μετακινήσεις, χρήματα και διαρκής συντήρηση. Χρειάζεται όμως πρώτα κάποιος να θεωρήσει άξια αυτή την προσπάθεια.
Οι εικόνες αυτές δεν αποτελούν τεχνικό σχέδιο. Μας επιτρέπουν να δούμε μια δυνατότητα και να διατυπώσουμε μια απαίτηση. Γιατί να οργανώνεται η καθημερινότητά μας γύρω από την αντοχή μας στην ταλαιπωρία; Γιατί να συμβιβαζόμαστε με μια πόλη από την οποία περιμένουμε το Σαββατοκύριακο για να φύγουμε;
Το Παρίσι εδώ λειτουργεί ως αφορμή να σκεφτούμε τη σχέση μιας πόλης με το νερό της. Η Αθήνα έχει το δικό της φως, τη δική της κλίμακα, τις δικές της ανάγκες. Το ζητούμενο είναι να βρει μια μορφή ζωής αντάξια των ανθρώπων της.
3. Η Αθήνα που μπορούμε να φανταστούμε. Πανοραμική εικαστική εκδοχή με ανοιχτές υδάτινες διαδρομές και πράσινες όχθες. Ψηφιακή εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη· η θέση και η κλίμακα των ποταμών είναι φανταστικές.
Μια πόλη αποκαλύπτει τις αξίες εκείνων που τη σχεδιάζουν. Στο πλάτος του πεζοδρομίου φαίνεται πόσο χώρο δίνουν στον πεζό. Στη φροντίδα μιας πλατείας φαίνεται πόσο υπολογίζουν τη συνάντηση. Στη δυνατότητα ενός παιδιού να παίξει φαίνεται τι μέλλον έχουν φανταστεί γι’ αυτό. Ο δημόσιος χώρος κάνει τις πολιτικές προτεραιότητες ορατές και τις επιβάλλει καθημερινά πάνω στα σώματά μας.
Γι’ αυτό η ασχήμια που μας συνθλίβει δεν είναι απλώς αισθητικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας. Όποιος έχει χρήματα μπορεί συχνά να αγοράσει απόσταση από την ταλαιπωρία. Ο υπόλοιπος κόσμος μένει να ζει μέσα της. Μια πολιτική που εγκαταλείπει τον κοινό χώρο μεγαλώνει αυτή την ανισότητα, ακόμη κι όταν μιλάει διαρκώς για ανάπτυξη.
Θα ήθελα να κρίνουμε ένα έργο και από τον χρόνο που επιστρέφει στον άνθρωπο. Από τη διαδρομή που κάνει ευκολότερη. Από τη συνάντηση που επιτρέπει. Από το παιδί που μπορεί να σταθεί με ασφάλεια έξω από το σπίτι του. Εκεί αποκτούν περιεχόμενο οι μεγάλες λέξεις της πολιτικής.
Αν οι εικόνες αυτές μας συγκινούν, ίσως είναι επειδή αναγνωρίζουμε μέσα τους μια ζωή που μας λείπει. Μια Αθήνα όπου ο περίπατος θα μπορούσε να είναι χαρά και η παραμονή επιλογή. Η αρχή ενός οράματος βρίσκεται στη στιγμή που παύουμε να θεωρούμε την ασφυξία αναπόφευκτη.
Το πιο τρομακτικό τερατούργημα της πολιτικής χωρίς φαντασία είναι ο άνθρωπος που πείστηκε πως δεν δικαιούται να ζητήσει τίποτε καλύτερο.
