“Δεν πιστεύω να είσαι κι εσύ οικολόγος!” Η έκφραση στο πρόσωπο του συνομιλητή μου έδειχνε έκπληξη και περιφρόνηση. Η συζήτηση έγινε πρόσφατα σε καφενείο χωριού της Πελοποννήσου, όπου η “νυχτερινή συναυλία” των τσακαλιών στην εξοχή έχει γίνει τα τελευταία χρόνια μέρος της καθημερινότητας των κατοίκων. Η “κατηγορία” σε βάρος μου ότι ήμουν “οικολόγος” ήρθε γιατί υποστήριξα ότι η επανεμφάνιση των τσακαλιών στην περιοχή, δεν ήταν αποτέλεσμα μυστικής επιχείρησης κάποιων οργανώσεων, αλλά ότι είναι μία φυσική εξέλιξη και παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη, όπως συμβαίνει και με τα αγριογούρουνα, τους λύκους, τις αρκούδες κοκ.
Σίγουρα έχετε ακούσει για τους άγνωστους “οικολόγους” που ελευθερώνουν φίδια στα χωράφια. “Αυτό το φίδι πρώτη φορά το βλέπω. Κάποιοι τα αμόλησαν…”. Ο συγκεκριμένος αστικός μύθος αποδεικνύεται πανίσχυρος, ανθεκτικός στις αμέτρητες διαψεύσεις, κυκλοφορώντας από στόμα σε στόμα, συνήθως με την επωδό: «Τους είδα με τα μάτια μου». Το ίδιο μού είπε και ο φίλος μου στο καφενείο: “Τους είδε ο Μήτσος με τα μάτια του στη Βαγγελίστρα!”.
Φήμες με τεράστια δύναμη
Αυξήθηκαν τα τσακάλια, άρα κάποιοι τα απελευθέρωσαν.
Φέτος βλέπω περισσότερα φίδια, άρα κάποιοι τα έφεραν.
Οι λύκοι πλησιάζουν στα σπίτια, είναι εξοικειωμένοι διότι είναι υβρίδια εκτροφείου.
Διαδόσεις οι οποίες γίνονται άμεσα πιστευτές και διαδίδονται ταχύτατα. Κάπως έτσι ξεκινά μια φημολογία που μόνο κακό μπορεί να προκαλέσει τόσο στα ζώα όσο και στην ψυχολογία του κόσμου. Και με την πρακτική του “σπασμένου τηλέφωνου” εξαπλώνεται, εμπλουτίζεται, ακούγεται από πολλές μεριές ταυτόχρονα και αυτό της δίνη επιπλέον δυναμική.
Γιατί αυξάνονται τα μέχρι τώρα σχεδόν εξαφανισμένα ζώα;
Η αύξηση του πληθυσμού διαφόρων ειδών έχει πολύ απλούστερες εξηγήσεις από τις συνωμοτικές θεωρίες περί “ασύμετρου πολέμου” οικολόγων σε βάρος του κόσμου της υπαίθρου -που δεν περιέχουν και πιστευτό κίνητρο.
Η εντυπωσιακή -πράγματι- αύξηση και η γεωγραφική εξάπλωση των πληθυσμών μεγάλων θηρευτών και παμφάγων (όπως οι λύκοι, οι αρκούδες και τα τσακάλια) τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που οφείλεται κυρίως στην αυστηρή νομική προστασία τους, στην εγκατάλειψη της υπαίθρου από τον άνθρωπο, στην αφθονία τροφής και στην κλιματική αλλαγή.
Η αστικοποίηση και η σταδιακή εγκατάλειψη των ορεινών παραδοσιακών καλλιεργειών οδήγησαν στη φυσική επέκταση των δασών. Τα ζώα βρήκαν έτσι τεράστιες, ανενόχλητες εκτάσεις για να φωλιάσουν και να μετακινηθούν. Ταυτόχρονα, η μετάβαση από την ελεύθερη εκτατική βόσκηση στη σταυλισμένη κτηνοτροφία μείωσε την ανθρώπινη παρουσία (βοσκοί, σκυλιά, αποτρεπτικά μέσα) στα βουνά, περιορίζοντας τις άμεσες συγκρούσεις με τον άνθρωπο στα δάση.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη αύξηση των αγριογούρουνων και των ζαρκαδιών στην Ελλάδα. Αυτό προσφέρει στους λύκους και τις αρκούδες μια ανεξάντλητη πηγή φυσικής τροφής, αυξάνοντας τα ποσοστά επιβίωσης των νεογνών τους.
Τα τσακάλια, οι αρκούδες και οι λύκοι είναι εξαιρετικά προσαρμοστικά ζώα. Έχουν μάθει να εκμεταλλεύονται τις περιαστικές περιοχές, βρίσκοντας εύκολη τροφή σε ανεξέλεγκτες χωματερές, υπολείμματα σφαγείων, κατοικίδια και αδέσποτα ή γεωργικές καλλιέργειες (πχ οπωρώνες για τις αρκούδες).
Ας σημειωθεί ακόμη ότι οι αυξημένες θερμοκρασίες και η μειωμένη διάρκεια του χειμώνα επηρεάζουν άμεσα τον βιολογικό κύκλο των ζώων, ευνοώντας την αναπαραγωγή τους.
Η μεγάλη “ταΐστρα”
Ο ζωολόγος – οικολόγος, σύμβουλος Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και υποψήφιος διδάκτορας του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, Θεόδωρος Κομηνός, εστιάζει σε μία συνεχιζόμενη παράνομη πρακτική κτηνοτρόφων που εκτρέφει τσακάλια και λύκους. Δηλαδή την ανεξέλεγκτη απόρριψης νεκρών ζώων, η οποία συντελεί στην αφθονία τροφής για λύκους και τσακάλια και στη συνεπακόλουθη αύξηση του πληθυσμού τους.
Ενδεικτικά, στο Εθνικό Πάρκο Κερκίνης, που αποτελεί πεδίο επιστημονικής έρευνας, μέσα σε 10 μήνες εντοπίστηκαν, σε διάφορα σημεία, 200 νεκρά ζώα (αγελάδες, πρόβατα, κατσίκια, βουβάλια και άλογα) που υπολογίζονται σε περίπου 38 τόνους! «Φανταστείτε, λοιπόν, τόση μεγάλη ποσότητα κρέατος αφημένη στην ύπαιθρο πώς επηρεάζει την άγρια ζωή. Μπροστά σ’ αυτή την αφθονία τροφής, λύκοι και τσακάλια δεν κυνηγούν αλλά συνυπάρχουν μαζί και με ημιδεσποζόμενα σκυλιά, περιμένοντας απλώς πότε θα… ρίξουν τροφή οι κτηνοτρόφοι» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ζωολόγος.
«Τα άγρια αυτά σαρκοφάγα αυξήθηκαν και πλησίασαν τον άνθρωπο γιατί στην ουσία, οι κτηνοτρόφοι τα “εκτρέφουν”, πετώντας παράνομα τα νεκρά ζώα έξω από τις στάνες. Παράλληλα, τα σκυλιά, που στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι τσοπανόσκυλα, άρα δεν είναι κατάλληλα εκπαιδευμένα, έχουν μάθει στην παρουσία των τσακαλιών και των λύκων και δεν αντιδρούν καθόλου όταν μπαίνουν μέσα στις στάνες και επιτίθενται στα οικόσιτα ζώα», τονίζει.
Απελευθερώσεις γίνονται;
Οι πραγματικές απελευθερώσεις άγριων ζώων (πολύ σπάνια πρόκειται για φίδια) είναι ελάχιστες, οργανωμένες, με δημόσια προβολή και επιστημονική παρακολούθηση. Αυτές μπορεί να αφορούν τον εμπλουτισμό μιας περιοχής με θηρεύσιμα είδη, όπως ο φασιανός ή η πέρδικα, με πρωτοβουλία κυνηγετικών συλλόγων. Επίσης μετά από κάποιον τραυματισμό ενός άγριου ζώου και εφόσον αυτό περιθαλφθεί και αναρρώσει, εάν κριθεί ότι μπορεί να επιστρέψει στο φυσικό του βιότοπο τότε το επιστρέφουν οι ειδικοί εκεί και πάντα με επιτήρηση.
Δεν υπάρχουν κρυφές εγκαταστάσεις, όπου μυστικές ομάδες “οικολόγων” επενδύουν εκατομμύρια ευρώ και χρόνια φροντίδας με κίνδυνο να ανακαλυφθούν (διότι αυτό είναι παράνομο). Ποτέ δεν βρέθηκε τέτοιο εκτροφείο και σίγουρα δεν μπορεί να κρυφτεί και να λειτουργεί χωρίς να γίνει αντιληπτό.
Πώς βρέθηκε ο λύκος στην Πελοπόννησο;
Η φωτογράφηση λύκων στον Ταΰγετο τον Νοέμβριο του 2024, απέδειξε την παρουσία του ζώου στην Πελοπόννησο μετά από 100 χρόνια. Το γεγονός της επανεμφάνισης του μεγάλου σαρκοφάγου θηλαστικού προκάλεσε έκπληξη και αναζωπύρωση των φημών για “δράση οικολόγων”. Γιατί, πώς μπορεί να πέρασε ο λύκος σε μια απομονωμένη γεωγραφικά περιοχή;
Η επιστροφή του λύκου στην Πελοπόννησο έχει μεγάλο οικολογικό ενδιαφέρον, καθώς το είδος είχε ουσιαστικά εξαφανιστεί από την περιοχή για πολλές δεκαετίες. Παρά την κοινή πεποίθηση όμως της “σποράς” τους από κάποια οργάνωση, οι λύκοι δεν μεταφέρθηκαν από τον άνθρωπο ούτε επανεισήχθησαν με κάποιο πρόγραμμα απελευθέρωσης. Έφτασαν στην Πελοπόννησο με φυσικό τρόπο, πιθανότατα διασχίζοντας τον Ισθμό της Κορίνθου.
Τον Μάιο του 2022 το loutrakiblog.gr δημοσίευσε τη φωτογραφία ενός λύκου που έκανε βόλτες έξω από το περίπτερο του Τουριστικού Οργανισμού Λουτρακίου στον Ισθμό!
Σύμφωνα με τον Γιώργο Ηλιόπουλο, επιστημονικό υπεύθυνο για τον λύκο στην περιβαλλοντική οργάνωση «Καλλιστώ», οι λύκοι έχουν αξιοσημείωτη ικανότητα μετακίνησης. Ιδιαίτερα τα νεαρά άτομα, όταν απομακρύνονται από την αρχική τους αγέλη, αναζητούν νέες περιοχές για να εγκατασταθούν και να δημιουργήσουν δικές τους επικράτειες. Η φυσική αυτή διαδικασία ονομάζεται διασπορά (dispersal). Ο αυξανόμενος πληθυσμός των λύκων στη Στερεά Ελλάδα τους οδήγησε νοτιότερα, μέχρι την Πάρνηθα και τα Γεράνεια. Από τα Γεράνεια έφτασαν στην Πελοπόννησο, περνώντας από τον Ισθμό της Κορίνθου.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι «περιπλανώμενοι» λύκοι (lone wolves) μπορούν να διανύσουν δεκάδες χιλιόμετρα σε μία μόνο νύχτα και να εκμεταλλευτούν κάθε υποδομή για να ξεπεράσουν φυσικά ή τεχνητά εμπόδια προκειμένου να βρουν νέο ζωτικό χώρο. Κατά τη διάρκεια της νύχτας που η ανθρωπογενής δραστηριότητα και η κίνηση των οχημάτων ελαχιστοποιούνται, μπορεί να χρησιμοποίησαν τις γέφυρες του Ισθμού ως περάσματα. Φυσικά δεν αποκλείεται να τον διέσχισαν κολυμπώντας από τα δύο άκρα του, καθώς είναι γνωστό ότι είναι δεινοί κολυμβητές που μπορούν να καλύψουν πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις.
