Η απελευθέρωση από τη ναζιστική Κατοχή ήταν ένα χαρμόσυνο γεγονός για τον ελληνισμό, που όμως έγινε έγινε με σκληρό τρόπο. Γεννήθηκε με ωδίνες. Το Χαϊδάρι και η Δυτική Αθήνα υπέφεραν πολύ κατά την έξοδο των Γερμανών από την Ελλάδα, όπως και η πρωτεύουσα ευρύτερα.
Στις 12 Οκτωβρίου 1944, η Αθήνα γιόρταζε την απελευθέρωσή της από τον ναζιστικό ζυγό. Ένα μήνα πριν είχε γίνει η εκτέλεση των 59 Αντιστασιακών στον Διομήδειο Κήπο, ενώ στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου έπεσαν εκατοντάδες τόνοι βομβών από συμμαχικά αεροπλάνα με στόχο τις ναυτικές εγκαταστάσεις του Σκαραμαγκά. Στις 29 Σεπτεμβρίου .
Λίγες μέρες πριν από την ανατίναξη, κατά τον Σεπτέμβριο και στις αρχές Οκτωβρίου του 1944 σφοδροί συμμαχικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί (από αμερικανικά και βρετανικά αεροσκάφη) έπληξαν και προκάλεσαν τεράστιες ζημιές στο ναυπηγείο και το λιμάνι του Σκαραμαγκά. Έγιναν ακόμη μαζικές εκτελέσεις και δολιοφθορές
Οι συμμαχικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί (Σεπτέμβριος 1944)
Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι ναυπηγικές υποδομές του Σκαραμαγκά είχαν επιταχθεί από τις δυνάμεις του Άξονα και μετατραπεί σε στρατηγική βάση υποβρυχίων (U-boats) των Γερμανών. Καθώς το μέτωπο πλησίαζε στο τέλος του και οι Σύμμαχοι ήθελαν να εμποδίσουν τη διαφυγή, αλλά και την περαιτέρω δράση του γερμανικού στόλου στη Μεσόγειο, ο Σκαραμαγκάς έγινε βασικός στόχος της βρετανικής και της αμερικανικής αεροπορίας με αλλεπάλληλα κύματα σφοδρών βομβαρδισμών.
Τα συμμαχικά αεροπλάνα κατάφεραν καίρια πλήγματα, σύμφωνα με τα βρετανικά στρατιωτικά αρχεία, αλλά, όπως συνέβη και στον μεγάλο βομβαρδισμό του Πειραιά, οι βόμβες, που ρίχνονταν από μεγάλα ύψη και ήταν ελεύθερης πτώσης, συχνά αστοχούσαν, με αποτέλεσμα να υπάρχουν πέσουν και σε κατοικημένες περιοχές στο Χαϊδάρι.
Παράλληλα, ο Σκαραμαγκάς είχε δεχθεί πλήγματα και κατά τον μεγάλο και καταστροφικό συμμαχικό βομβαρδισμό του Πειραιά και των γύρω ναυτικών/βιομηχανικών υποδομών στις 11 Ιανουαρίου 1944
Η τεκμηρίωση των συμμαχικών βομβαρδισμών έγινε με τη βοήθεια του ChatGPT, το οποίο εντόπισε σχετικές πληροφορίες στον Κατάλογο των Βρετανικών Εθνικών Αρχείων / Συμμαχική επιχειρησιακή σύνοψη — Μεσογειακό Θέατρο, Σεπτέμβριος 1944 (https://znaci.org/00002/316_45_3.pdf).
Ο πρώτος βομβαρδισμός έγινε στις 24 Σεπτεμβρίου 1944. Στη σελίδα 243 της έκδοσης, στην ενότητα «Greece and Aegean», αναφέρεται ότι 52 βομβαρδιστικά B-24 έπληξαν τη βάση υποβρυχίων και τις λιμενικές εγκαταστάσεις του Σκαραμαγκά, ρίχνοντας συνολικά 142 τόνους βομβών. Η καταγραφή αναφέρει ότι οι στόχοι καλύφθηκαν επιτυχώς.
Ο δεύτερος βομβαρδισμός έγινε την επόμενη μέρα, 25η Σεπτεμβρίου, όταν 51 βομβαρδιστικά B-24, με συνοδεία 8 μαχητικών P-38, έριξαν συνολικά 119,75 τόνους βομβών σε λιμενικές εγκαταστάσεις στον Πειραιά, στον Σκαραμαγκά και στη Σαλαμίνα. Για τον Σκαραμαγκά και τη Σαλαμίνα τα αποτελέσματα χαρακτηρίζονται μέτρια έως καλά, ενώ για τον Πειραιά φτωχά.
Το πολεμικό ημερολόγιο της γερμανικής Ναυτικής Διοίκησης (Kriegstagebuch der Seekriegsleitung) και ειδικότερα η αγγλική αρχειακή έκδοση αναφέρει ότι οι ναυτικές υποδομές του Σκαραμαγκά θεωρήθηκαν ολοκληρωτικά κατεστραμμένες μετά από τον συμμαχικό αεροπορικό βομβαρδισμό.
Ο ναύαρχος Γρηγόριος Μεζεβίρης, στην αυτοβιογραφία του, για την περίοδο 1944–1949 αναφέρει ότι η Ναυτική Βάση της Σαλαμίνας και τα Ναυπηγεία του Σκαραμαγκά βρίσκονταν σε ερείπια. Προσθέτει ότι πολλές ναυτικές εγκαταστάσεις είχαν ανατιναχθεί από τους Γερμανούς που υποχωρούσαν, χωρίς όμως να υπάρχει ειδική αναφορά σε πράξεις δολιοφθοράς στον Σκαραμαγκά. Δηλαδή είναι πιθανό -όχι τεκμηριωμένο- ότι οι Γερμανοί προχώρησαν κατά την αποχώρηση σε ανατινάξεις εγκαταστάσεων που είχαν γλιτώσει από τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς, στο πλαίσιο της “καμένης γης” που εφάρμοσαν σε κρίσιμες υποδομές της πρωτεύουσας. Ενδεικτικά, τις ίδιες μέρες ανατίναξαν τις εγκαταστάσεις του Λιμένα Πειραιά. Προσπάθησαν επίσης να ανατινάξουν το Ηλεκτρικό Εργοστάσιο στο Κερατσίνι (το οποίο σώθηκε την τελευταία στιγμή χάρη στη μάχη που έδωσαν οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ). Το ίδιο επιχείρησαν και επίσης απέτυχαν -ευτυχώς- στο φράγμα του Μαραθώνα. (Βλέπε και Το δόγμα της καμένης γης: η τελευταία πράξη της Κατοχής).
Οι Σφαγές στη Δυτική Αθήνα
Ο τελευταίος μήνας της Γερμανικής Κατοχής και η αποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα συνδέθηκε με δραματικά γεγονότα στη Δυτική Αθήνα. Στις 29 Σεπτεμβρίου έγινε η Σφαγή του Αιγάλεω με τη δολοφονία τουλάχιστον 65 αθώων και αόπλων κατοίκων, από συνδυασμένη επιχείρηση δυνάμεων από τη βάση τους στην περιοχή Μαρκόνι και από το Χαϊδάρι.
Οι Γερμανοί επιδίωκαν εναγωνίως να εξασφαλισθεί η επικείμενη αποχώρηση των τμημάτων τους από την ελληνική πρωτεύουσα, μέσω της μοναδικής διόδου που υπάρχει, της Ιεράς Οδού. Παράλληλα, εξαπέλυσαν ένα κύμα τρομοκρατικής δράσης που περιλάμβανε καταστροφές υποδομών και δολοφονίες πολιτών, συχνά χωρίς αφορμή.
Την ίδια μέρα, 29 Σεπτεμβρίου, έπεσαν στην Αγία Βαρβάρα νεκροί 6 Έλληνες από τα πυρά των ναζί.
Η εκτέλεση των 59 στο Χαϊδάρι
Τραγικό γεγονός ήταν η εκτέλεση 59 (σύμφωνα με άλλες καταγραφές 70 ή 72), κρατούμενων στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου, σε μια ρεματιά του σημερινού Διομήδειου Κήπου, στις 8 Σεπτεμβρίου 1944, μόλις ένα μήνα φύγουν οι κατακτητές. Αποτέλεσε ένα από τα σημαντικά αλλά και λιγότερο γνωστά γεγονότα της Κατοχής στην Αθήνα. Ανάμεσα στους εκτελεσμένους ήταν περίφημη “Μπουμπουλίνα της Αντίστασης”, Λέλα Καραγιάννη και ο Μανώλης Λίτινας, κορυφαίο στέλεχος του ΕΔΕΣ Αθήνας. Ταυτόχρονα εκτελέστηκαν και πρόσωπα για τα οποία έχουν διατυπωθεί κατηγορίες συνεργασίας με τους Γερμανούς ή “διπλού ρόλου”.
Η εκτέλεση των συγκεκριμένων προσώπων λίγο πριν την αποχώρηση των Γερμανών δεν έχει προφανή εξήγηση. Μάλιστα ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Σβολόπουλος στο βιβλίο του “Η Αόρατη Στρατιά στο απόσπασμα” θέτει ρητά το ερώτημα ποιοι ευθύνονταν για την εκτέλεση, η οποία φέρεται να έγινε κατά παράβαση ακόμη και γενικών εντολών της ανώτατης στρατιωτικής διοίκησης. Σε διάφορες πηγές αναφέρεται ότι ο συνταγματάρχης Βάλτερ Μπλούμε, επικεφαλής των SS στην Αθήνα, παραμέρισε τους ανωτέρους του και ανέλαβε την ευθύνη της απόφασης για την εκτέλεση.
Η εκδοχή του Σβολόπουλου δεν βλέπει την εκτέλεση ως ένα απλό τυφλό αντίποινο, αλλά ως ένα μεθοδευμένο πλήγμα της Gestapo και των SS με σκοπό να εξαρθρωθεί η «Αόρατη Στρατιά» (τα μυστικά δίκτυα πληροφοριών), τα στελέχη της οποίας θα μπορούσαν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ομαλή μετάβαση και την ασφάλεια της χώρας μετά την απελευθέρωση.
ΔΙΑΒΑΣΕ ΚΑΙ ΑΥΤΑ:
– Λέλα Καραγιάννη: Η “Μπουμπουλίνα της Κατοχής” εκτελέστηκε στο Χαϊδάρι
– Η Λέλα Καραγιάννη, o Στάθης Καλύβας ο κομμουνιστής δήμαρχος και ο Μανώλης Γλέζος
Πράγματι, στα μέσα του 1944, ο Μπλούμε απέκτησε φήμη ανάμεσα στους Ναζί συναδέλφους του για την πρότασή του «Διατριβή του Χάους» (Chaos Thesis), όπου υποστήριζε πως, αν οι Γερμανοί αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν τις κατεχόμενες περιοχές, θα έπρεπε να ανατινάζουν εργοστάσια, λιμάνια και άλλες εγκαταστάσεις. Θα έπρεπε επίσης να συλλαμβάνουν και να εκτελούν ολόκληρες πολιτικές ηγεσίες της Ελλάδας, αφήνοντας τη χώρα σε κατάσταση αναρχίας (el.wikipedia.org/wiki). Οι θέσεις αυτές πιθανόν φωτίζουν πολλά από όσα έγιναν κατά τις τελευταίες ημέρες των Γερμανών στην Αθήνα, μαζί τους και την εκτέλεση των Αντιστασιακών στον Διομήδειο Κήπο.
Χαϊδάρι: 4 φωτογραφίες “γεμάτες ιστορία” από την απελευθέρωση
Ο Κώστας Φωτεινάκης, ερευνητής Τοπικής Ιστορίας του Χαϊδαρίου, έχει δημοσιεύσει και σχολιάσει φωτογραφίες με σημαντικό ιστορικό περιεχόμενο, από τις μέρες της απελευθέρωσης.
