ΔΑΣΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ- ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ
Παύλος Κωνσταντινίδης
Δασικές πυρκαγιές 2026: Όταν η πρόληψη θυσιάζεται στον βωμό της επικοινωνίας.
Τρία ακόμη παλικάρια της Πυροσβεστικής δεν γύρισαν ποτέ στα σπίτια τους. Έπεσαν στη μάχη με τις φλόγες, υπηρετώντας το καθήκον τους μέχρι την τελευταία στιγμή. Μαζί τους χάθηκαν σπίτια, περιουσίες, κόποι μιας ζωής, δάση, καλλιέργειες και ελπίδες.
Κάθε καλοκαίρι ακούμε τις ίδιες δηλώσεις. «Η κλιματική κρίση», «οι ακραίες συνθήκες», «οι πρωτοφανείς άνεμοι». Κανείς δεν αμφισβητεί ότι οι καιρικές συνθήκες δυσκολεύουν το έργο της κατάσβεσης. Όμως οι φωτιές δεν ξεκινούν επειδή φυσάει. Οι φωτιές μετατρέπονται σε εθνικές τραγωδίες όταν βρίσκουν τα δάση απροστάτευτα και το κράτος απροετοίμαστο.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να επενδύει σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή των πυρκαγιών. Ρίχνει τεράστια ποσά σε εναέρια μέσα, σε έκτακτες επιχειρήσεις και σε επικοινωνιακές διαχειρίσεις της κρίσης, ενώ η ουσιαστική πρόληψη παραμένει ο φτωχός συγγενής. Κι όμως, κάθε επιστήμονας που γνωρίζει το ελληνικό δάσος γνωρίζει ότι η φωτιά αντιμετωπίζεται κυρίως πριν ανάψει.
Οι Δασικές Υπηρεσίες, εκείνες που επί δεκαετίες γνώριζαν κάθε πλαγιά, κάθε δασικό δρόμο, κάθε επικίνδυνη συστάδα, έχουν αφεθεί να μαραζώνουν. Χιλιάδες οργανικές θέσεις έμειναν κενές. Έμπειρο προσωπικό συνταξιοδοτήθηκε χωρίς να αντικατασταθεί. Η διαχείριση των δασών περιορίστηκε δραματικά. Αντί να ενισχυθούν οι άνθρωποι που εργάζονται μέσα στο δάσος όλο τον χρόνο, προτιμήθηκαν αποσπασματικές παρεμβάσεις και έργα βιτρίνας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα «Antinero». Παρουσιάστηκε ως η μεγάλη απάντηση στην πρόληψη των πυρκαγιών. Διατέθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για παρεμβάσεις σε πολλές περιοχές της χώρας. Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο. Πόσο μειώθηκε πραγματικά ο κίνδυνος των μεγάλων δασικών πυρκαγιών; Πόσες από τις περιοχές που κάηκαν είχαν ήδη ενταχθεί σε αντίστοιχα έργα; Ποια είναι η ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους;
Η πρόληψη δεν είναι μόνο καθαρισμοί λωρίδων και εργολαβίες. Πρόληψη σημαίνει διαχείριση του δάσους σε μόνιμη βάση. Σημαίνει δασοπονικές επεμβάσεις, συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, δεξαμενές νερού, έγκαιρη ανίχνευση, τοπικά σχέδια επέμβασης, ενίσχυση των Δασικών Υπηρεσιών και στενή συνεργασία τους με την Πυροσβεστική. Κυρίως όμως σημαίνει παρουσία ανθρώπων μέσα στο δάσος όλον τον χρόνο και όχι μόνο όταν το θερμόμετρο ξεπεράσει τους 40 βαθμούς.
Το τραγικό είναι ότι συνεχίζουμε να ακολουθούμε ένα μοντέλο που τα ίδια τα αποτελέσματά του αμφισβητούν. Κάθε χρόνο περισσότερα μέσα. Κάθε χρόνο περισσότερες δαπάνες. Κάθε χρόνο οι ίδιες εικόνες καταστροφής. Αν ένα σύστημα αποτυγχάνει κατ’ επανάληψη, δεν αρκεί να το χρηματοδοτούμε περισσότερο. Οφείλουμε να το επανασχεδιάσουμε.
Οι τρεις πυροσβέστες που χάθηκαν δεν χρειάζονται μεγαλόστομες υποσχέσεις. Τους οφείλουμε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Να μην επιτρέψουμε να συνεχιστεί η ίδια πολιτική που μετατρέπει κάθε καλοκαίρι σε εθνική δοκιμασία. Να αποκτήσει επιτέλους η πρόληψη την πρώτη θέση που της αξίζει. Να ξανασταθούν όρθιες οι Δασικές Υπηρεσίες. Να επιστρέψει η επιστημονική διαχείριση των δασών στο επίκεντρο της εθνικής πολιτικής.
Γιατί τα δάση δεν σώζονται από τα αεροπλάνα όταν έχουν ήδη τυλιχθεί στις φλόγες. Σώζονται μήνες και χρόνια πριν, με γνώση, σχέδιο, διαχείριση και πολιτική βούληση.
Αν δεν αλλάξουμε πορεία, το επόμενο καλοκαίρι θα μετράμε ξανά στάχτες, καμένα δάση, χαμένες περιουσίες και ίσως νέες ανθρώπινες ζωές.
Υστερόγραφο
Ίσως κάποιος πει ότι αυτές τις ώρες δεν είναι η στιγμή για κριτική. Ότι τώρα προέχει η μάχη με τις φλόγες. Συμφωνώ πως αυτή τη στιγμή οι σκέψεις όλων μας είναι στους ανθρώπους που παλεύουν μέσα στη φωτιά και σε όσους δοκιμάζονται.
Όμως ξέρουμε επίσης τι θα συμβεί όταν σβήσει και η τελευταία εστία. Η επικαιρότητα θα αλλάξει θέμα, οι υποσχέσεις θα ξεχαστούν, οι ευθύνες θα χαθούν μέσα στις στάχτες και, μέχρι το επόμενο καλοκαίρι, ελάχιστοι θα μιλούν ξανά για την πρόληψη, τις Δασικές Υπηρεσίες και τα λάθη που επαναλαμβάνονται.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να σωπαίνουμε όταν καίγεται το δάσος. Γιατί τότε είναι η μόνη περίοδος που μπορούμε να αλλάξουμε όσα θα κρίνουν την επόμενη καταστροφή.
