Η παρέμβαση του ανθρώπου στη φυσική ζωή, ακόμα κι αν γίνεται με τις καλύτερες προθέσεις, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις. Μια τέτοια συμπεριφορά, που μπορεί να είναι και δική σου, είναι το “συναισθηματικό” τάισμα των άγριων ζώων. Όποτε το κάνεις, βάζεις ένα λιθαράκι για να ανατρέψεις λεπτές σχέσεις του ζωικού βασιλείου.
Πολλοί νομίζουν ότι τα άγρια ζώα -αλεπούδες, αγριογούρουνα, λύκοι- έρχονται στις παρυφές των πόλεων γιατί πεινάνε ή “γιατί έχουν καεί τα δάση” ή γιατί “εμείς έχουμε χτίσει στο σπίτι τους”. Τι κι αν το Δασαρχείο και οι ειδικές περιβαλλοντικές οργανώσεις καλούν αδιάκοπα να σταματήσει το τάισμα… Μάταιος κόπος.
Κάποιοι, για παράδειγμα,”μπερδεύουν” τις αλεπούδες με τις γάτες της γειτονιάς. Δεν έχει κότες και κουνέλια για να την εχθρεύεται όπως ο χωρικός. “Τι λες τώρα… Ήρθε η αλεπουδίτσα στο σπίτι μου και δεν θα την ταΐσω; Πεινάει το ζωάκι!” Δεν σκέφτεται όμως την ίδια ώρα ότι με αυτή την εκδήλωση αγάπης σκοτώνει την πέρδικα στην πλαγιά πάνω από το σπίτι του, διότι “βάζει χέρι” στις περίπλοκες ισορροπίες της φύσης. Το ίδιο αποτέλεσμα βέβαια έχει και το φαγητό στα αστικά απορρίμματα.
Δυσανάλογη πίεση στις φωλιές
Μπορεί να φαίνεται περίεργος ο ισχυρισμός ότι το τάισμα της αλεπούς στο κατώφλι ενός σπιτιού στο Δάσος μπορεί να καταστρέψει τον πληθυσμό της πέρδικας στο Ποικίλο. Αλλά δεν πρόκειται για παραδοξολογία.
Η αλεπού είναι σαρκοφάγο “οπορτουνιστής” που εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία. Όταν βρίσκει εύκολη τροφή από ανθρώπους, επέρχεται τεχνητή αύξηση του πληθυσμού της. Αυξάνεται η επιβίωσή της, αυξάνεται η αναπαραγωγική της επιτυχία, διατηρούνται περισσότερα ενήλικα σε μια περιοχή απ’ ό,τι θα επέτρεπε η φύση.
Περισσότερες αλεπούδες όμως σημαίνει εντονότερη θήρευση της πέρδικας, διότι αυξάνεται η πίεση στις φωλιές (αυγά και νεοσσούς) και έτσι μειώνεται δραστικά η αναπαραγωγική επιτυχία του είδους. Οι περιαστικές πέρδικες, σαν αυτές που ζουν στο Ποικίλο και το Όρος Αιγάλεω, έχουν για τους λόγους αυτούς μικρές πιθανότητες να καταφέρουν να μεγαλώσουν τα μικρά τους. Στην πρόκληση ανισορροπίας η πέρδικα, σαν ευάλωτο είδος, δεν μπορεί να αντέξει. Πράγματι, τακτικοί επισκέπτες του Ποικίλου μιλούν για κατάρρευση των τοπικών πληθυσμών πέρδικας και πιθανότατα η αιτία είναι αυτή.
Η πέρδικα δεν αποδημεί, ζει εδώ όλο το χρόνο σε κοπάδι. Tην περίοδο της αναπαραγωγής, την άνοιξη, χωρίζονται σε ζευγάρια και με τα μικρά τους φτιάχνουν νέο μπουλούκι. Προτιμούν τα ανοιχτά, πετρώδη εδάφη, όπου και φωλιάζουν μόνο όταν γεννούν τα αβγά τους. Η πέρδικα που ζει στο βουνό μας μπορεί να μην είναι τόσο καλλίφωνη όσο η λεγόμενη ορεινή, είναι όμως αναμφίβολα ένα από τα στολίδια του και απόλαυση για τους περιπατητές όταν τη συναντούν, με την τραγουδημένη, περήφανη περπατησιά της.
Το τάισμα της αλεπούς δεν είναι πράξη προστασίας της φύσης
Επομένως, το τάισμα της αλεπούς δεν είναι πράξη προστασίας της φύσης, αφού ενισχύει τεχνητά έναν γενικευμένο θηρευτή.
Μελέτες από την Ελλάδα και άλλες Μεσογειακές χώρες δείχνουν με αρκετή συνέπεια ότι η ανθρώπινη ενίσχυση της αλεπούς (τάισμα, σκουπίδια, χωματερές) σχετίζεται με αυξημένη θήρευση εδαφόβιων πτηνών, μεταξύ αυτών και της πέρδικας.
Έρευνες από δασικές υπηρεσίες, πανεπιστήμια και κυνηγετικούς φορείς δείχνουν ότι αφενός η αλεπού είναι ο κυρίαρχος θηρευτής φωλιών πέρδικας αφετέρου σε περιοχές κοντά σε πόλεις η πληθυσμιακή πυκνότητά της είναι έως και διπλάσια από «φυσικές» περιοχές και εκεί η αναπαραγωγική επιτυχία της πέρδικας πέφτει κάτω από το όριο βιωσιμότητας.
Σε μεσογειακά οικοσυστήματα (Ισπανία – Ιταλία – Νότια Γαλλία) έχει τεκμηριωθεί ότι η τεχνητή τροφή αυξάνει την επιβίωση των αλεπούδων τον χειμώνα, οπότε οι πληθυσμοί τους δεν μειώνονται φυσικά όπως θα συνέβαινε και τα εδαφόβια πτηνά και ζώα (πέρδικες, ορτύκια, λαγοί) παρουσιάζουν χρόνια χαμηλή αναπαραγωγή. Σε πειραματικές περιοχές όπου μειώθηκε η ανθρωπογενής τροφή, παρατηρήθηκε σταδιακή ανάκαμψη της πέρδικας.
Το κοινό συμπέρασμα των μελετών είναι ότι η αλεπού δεν είναι το “πρόβλημα” από μόνη της, αλλά το πρόβλημα είναι η ανθρώπινη αλλοίωση της οικολογικής ισορροπίας. Η πέρδικα είναι είδος δείκτης: όταν μειώνεται, κάτι βαθύτερο δεν λειτουργεί σωστά.
“Η εξοικείωση των άγριων ζώων με τον άνθρωπο είναι ενάντια στη φύση”
Την περίοδο αυτή (τέλη Μαρτίου) οι αλεπούδες έχουν μόλις γεννήσει τα μικρά τους, 3 έως 5 κουταβάκια. Όσες ζουν κοντά στις πόλεις και έχουν μάθει να εκμεταλλεύονται τις αστικές πηγές τροφής (συναισθηματικό τάισμα, σκουπίδια, φαγητό για αδέσποτα) έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να τα μεγαλώσουν ακόμα και όλα, πράγμα που δύσκολα συμβαίνει στη φύση. Μερικές μάλιστα επιλέγουν για να γεννήσουν σημεία μέσα στην πόλη (πάρκα, απόμερες οικοδομές κτλ.), όπου αισθάνονται ότι θα είναι ασφαλείς οι φωλιές, χωρίς φυσικούς εχθρούς.
Προς το τέλος της άνοιξης θα τις βλέπουμε να τριγυρνούν με τα μικρά τους, πράγμα που τις κάνει ακόμα πιο συμπαθητικές και τους ανθρώπους ακόμα πιο διαθέσιμους για τάισμα.
«Αν υπάρχει κάτι που έχει αλλάξει σε σχέση με το παρελθόν, είναι ότι η εύρεση της τροφής για τα άγρια αυτά ζώα έχει γίνει πλέον παιχνιδάκι. Και δεν μιλάμε μόνο για τα σκουπίδια της πόλης. Αλλά περισσότερο για τα εκατοντάδες σημεία όπου οι φιλόζωοι πολίτες αφήνουν ένα κεσεδάκι με τροφή για τα αδέσποτα. Κάτι που δεν συνηθιζόταν τις προηγούμενες δεκαετίες», υπογραμμίζει ο φυσιοδίφης Δαυίδ Κουτσογιαννόπουλος.
Τα άγρια ζώα, κάνει ξεκάθαρο ο κ. Κουτσογιαννόπουλος, πρέπει πρώτα απ’ όλα να τα αφήνουμε στην ησυχία τους και να απομακρυνόμαστε ήρεμα όταν εμφανίζονται. Η εξοικείωση των άγριων ζώων με τον άνθρωπο είναι ενάντια στη φύση τους και στο τέλος, όπως έχει αποδειχθεί ιστορικά, οδηγεί σε μεγάλα προβλήματα. Γι’ αυτό πάντα απολαμβάνουμε την τυχαία παρουσία τους, λέει κλείνοντας ο κ. Κουτσογιαννόπουλος, και την ίδια στιγμή απομακρυνόμαστε. Κρατώντας μέσα μας το δέος της συνάντησης με ένα άγριο ζώο.
