«Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ», σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη και μουσική της Βάσως Αλαγιάννη. Το τραγούδι, μια υπαρξιακή εξομολόγηση, που η φωνή του Νίκου Παπάζογλου την έκανε κτήμα κάθε σκεπτόμενου Έλληνα, δεν υπήρξε ποτέ ένας τυπικός ύμνος για παρελάσεις. Με αφορμή την επετειακή ημέρα, παίρνουμε το βήμα για μια αναφορά, με τον συντοπίτη μας, καθηγητή βυζαντινής -παραδοσιακής μουσικής και παραδοσιακών οργάνων Δημήτρη Μιχαλόπουλο. Ένας άνθρωπος που περπατά ανάμεσά μας, κουβαλώντας τις μνήμες και τους ήχους του τόπου μας ο Δημήτρης, έχει γνωρίσει προσωπικά τον Νίκο και μας βοηθά να «ξεκλειδώσουμε» το νόημα του «Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ» μέσα από μια ουσιαστική συνομιλία μας
Δημήτρη σε ευχαριστώ για τον χρόνο σου και χωρίς περιστροφές θα πιαστώ από τυχαίες φράσεις του τραγουδιού. Για πες μας τι πιστεύεις ότι δηλώνει το «Σάμπως φταις κι εσύ καημένη»;
Καλησπέρα και ευχαριστώ για την πρόσκληση. Λοιπόν νοηματικά διαχωρίζει την Ελλάδα-ψυχή από την Ελλάδα-κράτος. Δεν κατηγορεί τον τόπο, αλλά την κακομοιριά που του επέβαλαν.
Τι περιγράφει το «και στην Αθήνα μέσα ζει στη ξενιτιά»;
Είναι η απόλυτη περιγραφή της εσωτερικής μοναξιάς. Όταν η πόλη σου γίνεται ξένη, τσιμεντένια και εχθρική, νιώθεις μετανάστης στο ίδιο σου το σπίτι.
Τι μας διδάσκει το «γιατί μ’ έμαθες και ξέρω ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ»;
Ότι η επιβίωση στον κοινωνικοπολιτικό παραλογισμό είναι το καλύτερο σχολείο. Σου δίνει τον τσαμπουκά να στέκεσαι όρθιος σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Ο στίχος «να πεθαίνω όπου πατώ» τι είδους στοχασμό δηλώνει;
Το «να πεθαίνω» σε ενεστώτα χρόνο υποδηλώνει μια συνεχή διαδικασία, όχι ένα ακαριαίο γεγονός. Είναι ο στοχασμός του ανθρώπου που συνειδητοποιεί ότι κάθε βήμα στη ζωή είναι και μια μικρή απώλεια, μια προετοιμασία για το τέλος. Υπάρχει μια ασκητική σχεδόν αντίληψη εδώ, η οποία όμως δεν είναι πένθιμη, αλλά λυτρωτική.
Τι κρύβει η ομολογία «και να μη σε υποφέρω»;
Την ωμή αλήθεια. Μια αγάπη που δεν είναι τυφλή. Αγαπάς τη χώρα σου, αλλά δεν υποφέρεις την νοοτροπία της που σε πνίγει με την έννοια της ατομικής ευθύνης και της άρνησης να γίνεις μέρος της «μάζας».
Κάποιοι μετά από αυτό το τραγούδι θεώρησαν τον Παπάζογλου «αναρχικό πατριώτη»
Ο Παπάζογλου αγαπούσε την Ελλάδα των ανθρώπων, των καφενείων, της παρέας και της ιστορίας που γράφεται «χαμηλά». Είναι ένας πατριωτισμός βιωματικός, που ταυτίζεται με το χώμα («όπου πατώ») και όχι με το κράτος μακριά από σημαίες και εξουσίες. Ο δικός του πατριωτισμός είχε μπαγλαμαδάκι, προσφυγικά βιώματα και κόκκινο μαντήλι. Ήταν τα σύμβολα της προσωπικής του επανάστασης.
Ποιος ο ρόλος του Μανώλη Ρασούλη σε αυτή την «αιρετική» ματιά;
Ο Ρασούλης έβαλε την ειρωνεία και τον λυρισμό. Έκανε τον πόνο για την πατρίδα μια ειλικρινή κουβέντα καφενείου, χωρίς «ξύλινο» λόγο. Η Βάσω Αλαγιάννη φυσικά το απογείωσε.
Είναι η Ελλάδα «μάνα» ή «μητριά» στο τραγούδι;
Είναι και τα δύο. Μια χώρα που σε διώχνει με την κοινωνικοπολιτική της ασχήμια, αλλά παίρνεις δύναμη να μείνεις σε αυτήν και μόνο που θυμάσαι τα ακρογιάλια και την ιστορία της.
Τι προσφέρει η σημερινή υπενθύμιση από καλλιτέχνες όπως ο Δημήτρης Μιχαλόπουλος;
Την θύμηση ότι η Ελλάδα –η αυθεντική, η πονεμένη, η ανυπότακτη– είναι ακόμα εδώ. Αρκεί να ξέρεις να την αγαπήσεις και να την «τραγουδήσεις».
Είναι το «Αχ Ελλάδα» ένα ροκ τραγούδι;
Στην ψυχή, ναι. Είχε την ηλεκτρική ένταση της αμφισβήτησης, ακόμα και στα σημεία που ακουγόταν πιο λαϊκό.
Τι δίδαξε ο Παπάζογλου στις επόμενες γενιές;
Ότι μπορείς να φοράς τζιν και να τραγουδάς για την πατρίδα και όχι μόνο, χωρίς να γίνεσαι γραφικός ή συντηρητικός
Τελικά, ποιο είναι το μήνυμα;
Ότι η πραγματική αγάπη για τον τόπο ξεκινά από την προσωπική σου ελευθερία. Να μπορείς να λες «σ’ αγαπώ» και «δεν σε αντέχω» στον ίδιο παλμό με την ίδια ανάσα.
«Γιατί μ’ έμαθες και ξέρω ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ…» Ευχαριστούμε τον Δημήτρη που με την αυθεντικότητά του μας θυμίζει πως ο “αναρχικός πατριωτισμός” συνεχίζει να γρατζουνάει με αυθεντικότητα τις χορδές της ψυχής μας.
…………………………………………………………………………
Χαρά στον Έλληνα που ελληνοξεχνά
Και στο Σικάγο μέσα ζει στη λευτεριά
Εκείνος που δεν ξέρει και δεν αγαπά
Σάμπως φταις κι εσύ καημένη
Και στην Αθήνα μέσα ζει στη ξενιτιά
Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ
Και βαθιά σ’ ευχαριστώ
Γιατί μ’ έμαθες και ξέρω
Ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ
Να πεθαίνω όπου πατώ
Και να μη σε υποφέρω
Αχ Ελλάδα θα στο πω
Πριν λαλήσεις πετεινό
Δεκατρείς φορές μ’ αρνιέσαι
Μ’ εκβιάζεις μου κολλάς
Σαν το νόθο με πετάς
Μα κι απάνω μου κρεμιέσαι
Η πιο γλυκιά πατρίδα
Είναι η καρδιά
Οδυσσέα γύρνα κοντά μου
Που τ’ άγια χώματα τησ
Πόνοσ και χαρά
Κάθε ένας είναι ένας
Που σύνορο πονά
Κι εγώ είμαι ένας κανένας
Που σας σεργιανά
Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ
Και βαθιά σ’ ευχαριστώ
Γιατί μ’ έμαθες και ξέρω
Ν’ ανασαίνω όπου βρεθώ
Να πεθαίνω όπου πατώ
Και να μη σε υποφέρω
Αχ Ελλάδα θα στο πω
Πριν λαλήσεις πετεινό
Δεκατρείς φορές μ’ αρνιέσαι
Μ’ εκβιάζεις μου κολλάς
Σαν το νόθο με πετάς
Μα κι απάνω μου κρεμιέσαι
