Όταν άκουσα τον Αλέξη Τσίπρα να επαναφέρει το σύνθημα της «αυτοοργάνωσης», για το νέο, προσωπικό του κόμμα, ομολογώ ότι για μια στιγμή το μυαλό μου γύρισε πενήντα και πλέον χρόνια πίσω. Όχι γιατί πίστεψα ότι θα ζούσαμε κάτι ανάλογο. Ακριβώς το αντίθετο. Επειδή κατάλαβα πόσο δύσκολο είναι να μεταφερθεί ένα ιστορικό βίωμα από μια εποχή σε μια άλλη χωρίς να αλλοιωθεί το πραγματικό του νόημα.
Υπάρχουν πολιτικά συνθήματα που γεννιούνται μέσα στην Ιστορία και πολιτικά συνθήματα που απλώς προσπαθούν να τη μιμηθούν. Η «αυτοοργάνωση» που κάλεσε ο Ανδρέας Παπανδρέου το 1974 ανήκει αναμφίβολα στην πρώτη κατηγορία. Η επανάληψη του ίδιου καλέσματος από τον Αλέξη Τσίπρα το 2026 είναι μια φτηνή απομίμηση. Άλλωστε όπως μας θυμίζει ο Μαρξ όταν τα μεγάλα γεγονότα επαναλαμβάνονται, τη δεύτερη φορά παρουσιάζονται σαν φάρσα!

Για όσους δεν έζησαν από κοντά τα πυκνά γεγονότα του 1974, η «αυτοοργάνωση» ίσως ακούγεται σήμερα ως μια ακόμη ανούσια πολιτική λέξη. Για όσους όμως βρέθηκαν εκεί, στην αρχή της Μεταπολίτευσης, ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό. Δεν ήταν σύνθημα, οργανωτική μέθοδος ή επικοινωνιακή στρατηγική. Ήταν η ίδια η ζωή! Ήταν η αίσθηση ότι η χώρα άνοιγε ένα καινούργιο κεφάλαιο και ότι εμείς, απλοί άνθρωποι χωρίς αξιώματα, χωρίς κομματικά παράσημα και χωρίς πολιτική προϋπηρεσία, μπορούσαμε να γίνουμε μέρος αυτής της μεγάλης αλλαγής.
Κανείς μας δεν μπορεί να ξεχάσει τον ενθουσιασμό που προκάλεσε το κάλεσμα αυτό του Ανδρέα Παπανδρέου. Δεν απευθυνόταν σε επαγγελματικά στελέχη ούτε καλούσε έναν έτοιμο κομματικό μηχανισμό να ανασυνταχθεί. Απευθυνόταν σε ανθρώπους σαν κι εμάς. Σε νέους που διψούσαν να συμμετάσχουν. Σε πολίτες που έβγαιναν από τα σκοτεινά χρόνια της δικτατορίας με μια τεράστια ανάγκη να πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους.
Έτσι βρεθήκαμε κι εμείς στο Χαϊδάρι, στο Αιγάλεω και σε όλη τη Δυτική Αθήνα.
Μια παρέα ανθρώπων που δεν μας ένωνε κάποια κομματική καριέρα. Μας ένωνε ένα όνειρο. Μια ελπίδα. Η αίσθηση ότι μπορούσαμε να χτίσουμε κάτι καινούργιο.
Από το τίποτα κυριολεκτικά. Χωρίς γραφεία. Χωρίς χρήματα. Χωρίς οργανωτικές οδηγίες και έτοιμες δομές. Με συζητήσεις μέχρι το ξημέρωμα, με διαφωνίες, με αμφιβολίες, με ενθουσιασμό, με ατέλειωτο περπάτημα στις γειτονιές, με συναντήσεις σε σπίτια, σε καφενεία, σε αυτοσχέδιους χώρους.
Έτσι γεννήθηκε η Τοπική Οργάνωση του ΠΑΣΟΚ στο Χαϊδάρι. Μία από τις πρώτες που ιδρύθηκαν πανελλαδικά, μαζί με την «θρυλική» Τ.Ο 2 του Αιγάλεω, πριν καν στεγνώσει το μελάνι της ιδρυτικής διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη! Εκείνες οι οργανώσεις δεν ήταν απλοί κομματικοί πυρήνες. Ήταν κύτταρα κοινωνικής κινητοποίησης. Χώροι συζήτησης, συμμετοχής, πολιτικής διαπαιδαγώγησης και δημοκρατικής ζύμωσης. Ήταν η έκφραση μιας κοινωνίας που διεκδικούσε να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της.
Γι’ αυτό και η αυτοοργάνωση του 1974 απέκτησε ιστορικό βάθος. Επειδή αντιστοιχούσε σε μια κοινωνική ανάγκη και σε μια συλλογική προσδοκία. Όχι επειδή την πρότεινε ένας χαρισματικός ηγέτης αλλά επειδή συνάντησε μια ολόκληρη γενιά που ήταν έτοιμη να τη μετατρέψει σε πράξη.
Σήμερα ίσως αυτό να ακούγεται σαν μια απλή ιστορική αναφορά. Για όσους όμως το ζήσαμε ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Ήταν άνθρωποι που γνωρίστηκαν μέσα στην πολιτική αλλά συνδέθηκαν μέσα από κοινές αγωνίες και ελπίδες. Ήταν φιλίες που άντεξαν δεκαετίες. Ήταν ατελείωτες νύχτες συζητήσεων για το πώς θα αλλάξει η Ελλάδα. Ήταν η πεποίθηση ότι η δημοκρατία δεν είναι υπόθεση των ηγεσιών αλλά των πολιτών.
Σήμερα το ιστορικό και κοινωνικό τοπίο είναι εντελώς διαφορετικό. Δεν υπάρχει η ίδια συλλογική προσδοκία. Δεν υπάρχει η ίδια δίψα συμμετοχής. Οι κομματικοί σχηματισμοί έχουν διανύσει δεκαετίες εξουσίας, κρίσεων, διαψεύσεων και φθοράς. Οι πολίτες είναι επιφυλακτικοί, αποστασιοποιημένοι, δύσπιστοι.
Γι’ αυτό και η επανάληψη του ίδιου καλέσματος ακούγεται και είναι παράταιρη. Όχι επειδή η ανάγκη συμμετοχής έχει χαθεί. Αλλά επειδή η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με αντιγραφή λέξεων.
Η αυτοοργάνωση του Ανδρέα γεννήθηκε μέσα από το πάθος μιας κοινωνίας που αναζητούσε δημοκρατική έκφραση. Η αυτοοργάνωση που επικαλείται σήμερα ο Τσίπρας μοιάζει περισσότερο με μια προσπάθεια αναβίωσης ενός πολιτικού συμβολισμού που ανήκει σε άλλη εποχή. Και γι’ αυτό δεν συγκινεί πλέον κανέναν.
Γιατί όσοι βρεθήκαμε τότε στις πρώτες εκείνες οργανώσεις, στο Χαϊδάρι, στο Αιγάλεω, στο Περιστέρι, σε ολόκληρη την Ελλάδα, δεν ακολουθούσαμε μια οργανωτική οδηγία. Ζούσαμε μια ιστορική στιγμή. Και οι ιστορικές στιγμές έχουν ένα μοναδικό χαρακτηριστικό: δεν αναπαράγονται. Μπορούν να μελετηθούν, να τιμηθούν, να εμπνεύσουν τις επόμενες γενιές. Δεν μπορούν όμως να αντιγραφούν.
Ίσως γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούω σήμερα τη λέξη «αυτοοργάνωση», δεν σκέφτομαι πολιτικές στρατηγικές. Θυμάμαι πρόσωπα. Θυμάμαι αγώνες. Θυμάμαι ολονύκτιες αφισοκολλήσεις και «μάχες» με το ΚΚΕ! Θυμάμαι διαδρομές στους δρόμους του Χαϊδαρίου. Θυμάμαι νεανικά χαμόγελα, συζητήσεις γεμάτες όνειρα και εκείνη τη σπάνια αίσθηση ότι η Ιστορία περνούσε από δίπλα μας και μας καλούσε να περπατήσουμε μαζί της.
Και νιώθω ευγνωμοσύνη που υπήρξα κομμάτι εκείνης της μεγάλης συλλογικής περιπέτειας. Γιατί τελικά η αυτοοργάνωση του 1974 δεν ήταν μια πολιτική μέθοδος. Ήταν βίωμα, πάθος και συμμετοχή. Ήταν η αίσθηση ότι η Ιστορία άνοιγε μια πόρτα και καλούσε τους απλούς ανθρώπους να περάσουν. Ήταν μια γενιά που πίστεψε ότι μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο. Και για ένα διάστημα, πράγματι, πίστεψε ότι τον άλλαζε.
Το κείμενο αυτό αφιερώνεται στη μνήμη των πρώτων συνοδοιπόρων εκείνου του αγώνα που δεν είναι πια μαζί μας. Στο Γιάννη, τον Δήμο, τον Μανώλη, τον Γιώργη και όλους τους υπόλοιπους …
* Ο Τρύφωνας Δάρας είναι νομικός, ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ στη Δυτική Αθήνα.