Τι θα ζούσαμε αν ξυπνούσαμε αύριο χωρίς ούτε ένα ευρώ στο ταμείο του Δήμου

Πόσο σημαντικοί είναι οι Δήμοι για την κοινωνία; Ένας Δήμαρχος μίλησε χωρίς περιστροφές στο υποθετικό ερώτημα

Οι Δήμοι είναι εγγυητές της κοινωνικής συνοχής. Όποιος αμφιβάλλει για αυτό δεν έχει παρά να ρωτήσει τους πολίτες και ειδικά εκείνους που βρίσκονται σε δύσκολη θέση, τι σημαίνει για εκείνους ο Δήμος:

• Κάπου για να στραφεί όταν έχει πρόβλημα.
• Μια ορθάνοικτη πόρτα 24 ώρες το 24ωρο.
• Ένα πιάτο γεμάτο φαγητό.
• Ένας Δήμαρχος, ένας Αντιδήμαρχος, ένας δημοτικός σύμβουλος, ένας υπάλληλος να του προσφέρει ότι μπορεί.
• Ένας ζεστός χώρος αν δεν έχει σπίτι ή αν δεν μπορεί να ζεστάνει το σπίτι του.
• Ένας δροσερός χώρος αν έχει καύσωνα.
• Μια θαλπωρή, μια ενθάρρυνση, μια αίσθηση ότι κάποιος θα τον προσέξει.

Ένα όχι συνηθισμένο, αλλά; κρίσιμο ερώτημα είναι τι θα συνέβαινε αν πτώχευαν οι Δήμοι της χώρας. Ο Δήμαρχος Παλαιού Φαλήρου Γιάννης Φωστηρόπουλος, δίνει τη δική του απάντηση στο in.gr.

Αν ξυπνούσαμε αύριο χωρίς ούτε ένα ευρώ στο ταμείο.

«Τι θα συνέβαινε σε μια πόλη αν ο δήμος της έμενε χωρίς πόρους; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στους γεμάτους κάδους και στους σκοτεινούς δρόμους. Βρίσκεται κυρίως στους ανθρώπους που θα έχαναν τη στήριξή τους — και δεν θα είχαν πού αλλού να απευθυνθούν.

Τι θα γινόταν λοιπόν αν ο δήμος πτώχευε αύριο το πρωί; Ξέρουμε ότι στην Ελλάδα ένας Δήμος δεν μπορεί να πτωχεύσει. Όταν τα οικονομικά του καταρρεύσουν το κράτος τον βάζει σε πρόγραμμα εξυγίανσης. Ας αφήσουμε για λίγο στην άκρη τον νομικό όρο και ας σταθούμε στην ουσία του ερωτήματος: Τι θα σήμαινε για μια πόλη να μην μπορεί ο δήμος της να χρηματοδοτήσει ούτε τις βασικές του υπηρεσίες;

Δεν θα σταματούσαν όλα στις επτά το επόμενο πρωί. Οι εργαζόμενοι δεν θα έπαυαν ξαφνικά να νοιάζονται για τη δουλειά τους και τους ανθρώπους που εξυπηρετούν. Θα προσπαθούσαν να κρατήσουν τις υπηρεσίες όρθιες, όπως κάνουν συχνά όταν οι ανάγκες ξεπερνούν τις δυνατότητες.

Όμως η προσπάθεια έχει όρια. Ένα απορριμματοφόρο χρειάζεται καύσιμα και ανταλλακτικά. Ένας παιδικός σταθμός χρειάζεται τρόφιμα, καθαριότητα και συντήρηση. Μια κοινωνική υπηρεσία χρειάζεται προσωπικό, εξοπλισμό και δυνατότητα μετακίνησης.

Μια πόλη μπορεί για λίγο να στηριχθεί στην υπερπροσπάθεια των ανθρώπων της. Δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον μόνο με αυτήν.

Οι πρώτες ημέρες: Η καθημερινότητα αρχίζει να δυσκολεύει

Το πρώτο που θα παρατηρούσαμε θα ήταν πιθανότατα τα απορρίμματα.

Στην αρχή, κάποια δρομολόγια θα αραίωναν. Μια βλάβη θα έμενε χωρίς επισκευή, ένα όχημα θα ακινητοποιούνταν, οι προμήθειες θα δυσκόλευαν. Οι κάδοι θα γέμιζαν και οι σακούλες θα συγκεντρώνονταν γύρω τους. Αν αυτό συνεχιζόταν, ιδιαίτερα τους ζεστούς μήνες, η ενόχληση θα μετατρεπόταν σε πρόβλημα υγιεινής.

Ο δημότης δεν θα έβλεπε εκείνη τη στιγμή έναν ανεπαρκή προϋπολογισμό. Θα έβλεπε το πεζοδρόμιο έξω από το σπίτι του, τη διαδρομή προς το σχολείο, την είσοδο του καταστήματός του.

Και στα σχολεία, όμως, η έλλειψη πόρων θα γινόταν γρήγορα αισθητή. Το κουδούνι θα χτυπούσε, αλλά ένα σχολείο δεν λειτουργεί μόνο επειδή γίνεται μάθημα. Χρειάζεται καθαρές αίθουσες και τουαλέτες, αναλώσιμα, θέρμανση, ασφαλές προαύλιο. Χρειάζεται να υπάρχει κάποιος που θα επισκευάσει μια σπασμένη πόρτα, μια διαρροή, ένα επικίνδυνο σημείο.

Αυτές οι δουλειές σπάνια γίνονται είδηση όταν πραγματοποιούνται στην ώρα τους. Όταν σταματήσουν, γίνονται αμέσως το σημαντικότερο θέμα για μια οικογένεια.

Η πρώτη εβδομάδα: εκείνοι που δεν θα τηλεφωνήσουν

Το πιο ανησυχητικό κομμάτι, όμως, δεν θα ήταν απαραίτητα εκείνο που θα προκαλούσε τις περισσότερες διαμαρτυρίες.

Θα ήταν όσα θα συνέβαιναν πίσω από κλειστές πόρτες.

Ας σκεφτούμε έναν ηλικιωμένο που ζει μόνος του και περιμένει την επίσκεψη του «Βοήθεια στο Σπίτι». Για εκείνον, αυτή η επίσκεψη δεν είναι μια απρόσωπη δημοτική παροχή. Είναι φροντίδα, ανθρώπινη επαφή, η βεβαιότητα ότι κάποιος θα προσέξει αν δεν είναι καλά και θα κινητοποιηθεί όταν χρειαστεί.

Αν οι επισκέψεις αραίωναν ή σταματούσαν, το κενό δεν θα φαινόταν στον δρόμο. Θα έμενε μέσα στο διαμέρισμα.

Το ίδιο θα συνέβαινε με μια οικογένεια που στηρίζεται στο κοινωνικό συσσίτιο και το κοινωνικό παντοπωλείο για να καλύψει βασικές ανάγκες. Η διακοπή αυτής της βοήθειας δεν θα σήμαινε μια μικρή αναπροσαρμογή στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Θα σήμαινε ότι κάτι απαραίτητο θα έλειπε από το τραπέζι.

Ούτε τα ΚΑΠΗ είναι απλώς χώροι για καφέ και συζήτηση. Για πολλούς ανθρώπους είναι ένας λόγος να βγουν από το σπίτι, να συναντήσουν φίλους, να συμμετάσχουν σε μια δραστηριότητα, να αισθανθούν ότι παραμένουν ενεργό κομμάτι της πόλης.

Οι πιο ευάλωτοι δεν είναι πάντοτε εκείνοι που διαμαρτύρονται πιο δυνατά. Γι’ αυτό και η απουσία του δήμου θα ήταν πιο επικίνδυνη εκεί όπου θα ακουγόταν λιγότερο.

Οι οικογένειες μπροστά σε αδιέξοδα

Ύστερα θα ερχόταν η αγωνία για τους παιδικούς σταθμούς.

Για έναν γονιό με χαμηλό εισόδημα, ο δημοτικός παιδικός σταθμός δεν είναι απλώς μια οικονομικότερη επιλογή. Μπορεί να είναι η προϋπόθεση για να συνεχίσει να εργάζεται.

Αν αυτή η δυνατότητα χανόταν, η λύση δεν θα βρισκόταν αυτομάτως σε έναν ιδιωτικό σταθμό. Για πολλές οικογένειες το κόστος θα ήταν απαγορευτικό. Κάποιος θα έπρεπε να περιορίσει την εργασία του, να χάσει εισόδημα ή ακόμη και να την εγκαταλείψει. Και δεν υπάρχει σε κάθε σπίτι ένας παππούς ή μια γιαγιά που μπορεί να αναλάβει τη φροντίδα του παιδιού.

Οι δυσκολίες θα έφταναν και στις διοικητικές υπηρεσίες. Η υπολειτουργία του ληξιαρχείου, του δημοτολογίου ή των ΚΕΠ θα σήμαινε καθυστερήσεις σε υποθέσεις που για τον πολίτη μπορεί να είναι επείγουσες. Πίσω από μια εκκρεμότητα δεν υπάρχει μόνο ένας φάκελος. Μπορεί να υπάρχει μια οικογένεια που περιμένει να ολοκληρώσει μια διαδικασία ή να αποκτήσει πρόσβαση σε μια παροχή.

Και υπάρχουν υπηρεσίες στις οποίες το «περάστε την επόμενη εβδομάδα» δεν αποτελεί απάντηση. Η λειτουργία του κοιμητηρίου είναι μία από αυτές. Την ώρα της απώλειας, ο άνθρωπος χρειάζεται αξιοπρέπεια και υποστήριξη, όχι ένα ακόμη αδιέξοδο.

Ο πρώτος μήνας: η φθορά γίνεται ορατή

Όσο περνούσε ο καιρός, η πόλη θα άρχιζε να αλλάζει όψη.

Όχι επειδή θα έσβηναν ξαφνικά όλα τα φώτα, αλλά επειδή οι βλάβες στον δημοτικό φωτισμό θα έμεναν χωρίς αποκατάσταση. Ένας σκοτεινός δρόμος, μια ανεπαρκώς φωτισμένη πλατεία, μια διαδρομή που ένας ηλικιωμένος ή ένα παιδί θα δίσταζε πλέον να ακολουθήσει.

Το πράσινο θα έμενε χωρίς την αναγκαία φροντίδα. Οι ζημιές στα πεζοδρόμια και τους δρόμους θα συσσωρεύονταν. Παιδικές χαρές θα κινδύνευαν να περιορίσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία τους, αν δεν μπορούσε να εξασφαλιστεί η απαραίτητη συντήρηση.

Και στην πρώτη δυνατή βροχή θα μας απασχολούσαν ξανά δουλειές που συνήθως περνούν απαρατήρητες: ο καθαρισμός των φρεατίων, οι προληπτικές παρεμβάσεις, η ετοιμότητα των συνεργείων. Καμία μεμονωμένη εργασία δεν εξαλείφει τον πλημμυρικό κίνδυνο. Η αναβολή τους, όμως, θα άφηνε την πόλη λιγότερο προετοιμασμένη.

Σε μια παραθαλάσσια πόλη όπως το Παλαιό Φάληρο, η υποβάθμιση θα έφτανε και στην παραλία: στην καθαριότητα, στη συντήρηση των υποδομών, στην προσβασιμότητα. Ένας δημόσιος χώρος που προσφέρει ανάσα σε χιλιάδες ανθρώπους θα γινόταν σταδιακά δυσκολότερος στη χρήση, ιδιαίτερα για εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη διευκολύνσεων.

Αυτή είναι η φύση της εγκατάλειψης: ξεκινά από κάτι μικρό που δεν διορθώθηκε και, σιγά σιγά, γίνεται η καθημερινή εικόνα της πόλης.

Αθλητισμός, πολιτισμός και δημιουργική απασχόληση της νεολαίας: αυτά που δεν είναι πολυτέλεια

Μέσα στην πίεση να καλυφθούν οι απολύτως βασικές ανάγκες, οι αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες θα κινδύνευαν να αντιμετωπιστούν ως κάτι που μπορεί να περιμένει.

Όμως το δημοτικό κολυμβητήριο, το γήπεδο, ένα μάθημα μουσικής ή ρομποτικής στα ΚΔΑΠ ή μια βιβλιοθήκη δεν είναι περιττές παροχές.

Για ένα παιδί είναι ευκαιρίες να ανακαλύψει μια ικανότητα, να αποκτήσει φίλους, να μάθει να συνεργάζεται. Για έναν ενήλικο είναι άσκηση, δημιουργία, διέξοδος. Για έναν ηλικιωμένο είναι συμμετοχή και επαφή με άλλους ανθρώπους.

Αν αυτές οι δυνατότητες περιορίζονταν, ορισμένες οικογένειες θα αναζητούσαν ιδιωτικές λύσεις. Άλλες δεν θα μπορούσαν.

Και τότε δύο παιδιά από την ίδια τάξη θα είχαν λιγότερες κοινές ευκαιρίες, όχι επειδή το ένα προσπάθησε περισσότερο ή ενδιαφέρθηκε περισσότερο, αλλά επειδή οι γονείς του μπορούσαν να πληρώσουν.

Το πραγματικό πρόβλημα: δύο πόλεις μέσα στην ίδια πόλη

Εδώ βρίσκεται, για μένα, ο πυρήνας του ζητήματος.

Μια τέτοια κρίση θα επηρέαζε όλους, αλλά δεν θα τους επηρέαζε το ίδιο.

Όσοι διαθέτουν μεγαλύτερη οικονομική άνεση θα μπορούσαν να περιορίσουν μέρος των επιπτώσεων: να πληρώσουν για τη φροντίδα ενός ηλικιωμένου, για έναν παιδικό σταθμό, για την άθληση ή τη δημιουργική απασχόληση των παιδιών τους.

Όσοι δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, δεν θα αναζητούσαν απλώς μια φθηνότερη εναλλακτική. Συχνά θα στερούνταν εντελώς την υπηρεσία.

Ούτε οι οικονομικά ισχυρότεροι, βέβαια, θα έμεναν πραγματικά ανεπηρέαστοι. Κανένα ιδιωτικό συμβόλαιο δεν εξασφαλίζει από μόνο του μια καθαρή, ασφαλή και λειτουργική πόλη. Ο κοινός χώρος μάς αφορά όλους.

Αλλά το μεγαλύτερο τίμημα θα το πλήρωναν εκείνοι που έχουν τις λιγότερες επιλογές.

Αυτός είναι ένας θεμελιώδης ρόλος του δήμου: να φροντίζει ώστε η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και ευκαιρίες να μην εξαρτάται αποκλειστικά από το εισόδημα. Ο δρόμος πρέπει να καθαρίζεται είτε μπροστά του βρίσκεται μια βίλα είτε ένα μικρό ισόγειο. Και ένα παιδί πρέπει να μπορεί να αθληθεί και να δημιουργήσει ανεξάρτητα από την οικονομική δυνατότητα της οικογένειάς του.

Οι συνέπειες θα έφταναν και στην τοπική οικονομία. Καθυστερήσεις πληρωμών θα πίεζαν τους μικρούς προμηθευτές. Η υποβάθμιση του δημόσιου χώρου θα δυσκόλευε τη λειτουργία των καταστημάτων. Η πόλη θα έχανε σταδιακά μέρος της ζωντάνιας της.

Η αλληλεγγύη θα βοηθούσε — αλλά δεν θα αρκούσε

Είμαι βέβαιος ότι θα βλέπαμε και πράξεις που θα μας συγκινούσαν.

Εθελοντές, σύλλογοι, ενορίες, γείτονες θα προσπαθούσαν να βοηθήσουν. Να στηρίξουν οικογένειες, να επισκεφθούν ηλικιωμένους, να φροντίσουν τη γειτονιά τους.

Αυτή η αλληλεγγύη είναι πολύτιμη. Δεν πρέπει όμως να της ζητάμε να υποκαταστήσει μια οργανωμένη δημόσια υπηρεσία.

Η συστηματική φροντίδα χρειάζεται συνέχεια, εξειδικευμένο προσωπικό, εξοπλισμό και ευθύνη. Χρειάζεται να γνωρίζει ο άνθρωπος που εξυπηρετείται ότι η βοήθεια θα υπάρχει και την επόμενη εβδομάδα, όχι μόνο όσο μπορούν να ανταποκρίνονται κάποιοι συμπολίτες του.

Ο εθελοντισμός μπορεί να συμπληρώνει τη δημοτική φροντίδα. Δεν μπορεί να αποτελεί απάντηση στην απουσία της.

Μαζί με τις υπηρεσίες δοκιμάζεται και η εμπιστοσύνη

Ο δημότης που πληρώνει τις υποχρεώσεις του και βλέπει τις υπηρεσίες να υποβαθμίζονται θα ρωτήσει εύλογα: «Πού πηγαίνουν τα χρήματά μου;».

Και η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται στο «δεν έχουμε πόρους».

Ως δημοτικές διοικήσεις οφείλουμε να εξηγούμε, να λογοδοτούμε, να ιεραρχούμε σωστά τις ανάγκες και να αξιοποιούμε κάθε ευρώ με διαφάνεια. Η διεκδίκηση χρηματοδότησης δεν μας απαλλάσσει από αυτή την ευθύνη.

Αντίστοιχα, όμως, η υπεύθυνη διαχείριση δεν μπορεί να καλύπτει διαρκώς την απόσταση ανάμεσα στις αρμοδιότητες που ανατίθενται και στα μέσα που διατίθενται.

Όταν αυτή η απόσταση μεγαλώνει, δεν δοκιμάζεται μόνο μια υπηρεσία. Δοκιμάζεται η εμπιστοσύνη του πολίτη ότι υπάρχει ένας θεσμός κοντά του, που ακούει το πρόβλημά του και μπορεί να ανταποκριθεί.

Η δυσάρεστη αλήθεια: δεν χρειάζεται να συμβούν όλα σε μια νύχτα

Το σενάριο που περιγράφουμε είναι ακραίο. Το ουσιαστικό του μήνυμα, όμως, δεν βρίσκεται στην υπόθεση μιας ξαφνικής κατάρρευσης.

Δεν χρειάζεται να αδειάσει το ταμείο από τη μια μέρα στην άλλη για να αρχίσει να υποχωρεί η ποιότητα ζωής.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τους πόρους της Αυτοδιοίκησης πρέπει να έχει αναφορά σε όσα εξασφαλίζουν αυτοί οι πόροι στην καθημερινή ζωή: φροντίδα, ασφάλεια, πρόσβαση, ευκαιρίες.

Ένας δήμος χωρίς τους απαιτούμενους πόρους δεν είναι απλώς ένας οργανισμός σε οικονομική ασφυξία. Είναι μια πόλη που δυσκολεύεται να στηρίξει τους ανθρώπους της».