Το νέο μενού στα σχολικά κυλικεία, το ντελίβερι στις αυλές και στο βάθος οι… αυτόματοι πωλητές

Οι αλλαγές στο φαγητό των μαθητών όπως η κατάργηση των υποβαθμισμένων λιπαρών, των αλλαντικών και των αναψυκτικών με παράλληλη προώθηση υγιεινών πρωτεϊνούχων τροφών μόνο θετική μπορεί να χαρακτηριστεί. Από την άλλη όμως η επιβολή υπερβολικών μέτρων, όπως η θεαματική μείωση των γραμμαρίων των μερίδων, αλλά και η έλλειψη προστασίας των σχολικών κυλικείων από τον αθέμιτο ανταγωνισμό των εκτός σχολείου καταστημάτων, βάζει σε απόγνωση τους ενοικιαστές των κυλικείων, που δεν είναι πια βιώσιμοι οικονομικά, με κίνδυνο να εμφανιστούν τα μηχανήματα αυτόματης πώλησης στα προαύλια…

Ριζικές αλλαγές στο καθημερινό κολατσιό των μαθητών φέρνει η νέα σχολική χρονιά, καθώς τέθηκαν σε πλήρη ισχύ οι αυστηροποιημένες διατροφικές προδιαγραφές του υπουργείου Υγείας με στόχο την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας. Οι γονείς πρέπει πλέον να είναι προετοιμασμένοι για ένα τελείως διαφορετικό σκηνικό στα σχολικά κυλικεία, όπου πολλά δημοφιλή προϊόντα «κόπηκαν» οριστικά, ενώ ταυτόχρονα άλλαξαν οι μερίδες και η ποιότητα των πρώτων υλών.

Τι αλλάζει στο κολατσιό των παιδιών – Τα απαγορευμένα προϊόντα

Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, τα κυλικεία μετατρέπονται σε ζώνες αποκλειστικά υγιεινής διατροφής, με έμφαση στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης και ολικής άλεσης.

Από τον κατάλογο των κυλικείων αφαιρούνται πλήρως:

• Γλυκίσματα & Σνακ: Σοκολάτες (ακόμα και οι μικρές των 30 γραμμαρίων), κρουασάν, donuts, καραμέλες, πατατάκια και γαριδάκια.
• Ροφήματα: Αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά, καφέδες, καθώς και χυμοί με πρόσθετη ζάχαρη (φρουτοποτά και νέκταρ).
• Αλλαντικά: Απαγορεύεται πλέον πλήρως η χρήση ζαμπόν, γαλοπούλας σε φέτες, μπέικον, πάριζας ή λουκάνικου στα σάντουιτς και στα τοστ.

Πλέον, για τα σάντουιτς και τις σαλάτες επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο η χρήση ψητού ή βραστού κρέατος κοτόπουλου ή γαλοπούλας και όχι τα αντίστοιχα αλλαντικά, ενώ προκρίνονται πηγές πρωτεΐνης όπως το βραστό αυγό, ο τόνος και τα όσπρια.

Μικρότερες μερίδες, αλλά υψηλότερη ποιότητα: Τι πληρώνουμε;

Μια από τις βασικές αλλαγές που επηρεάζει την καθημερινότητα των παιδιών είναι η μείωση του μεγέθους των μερίδων σε προϊόντα όπως οι πίτες και το κουλούρι. Ωστόσο, καταγράφεται ένα σημαντικό παράδοξο: ενώ το υπουργείο Υγείας μείωσε τα γραμμάρια, οι ανώτατες τιμές πώλησης (διατίμηση) παρέμειναν ίδιες.

Η εξήγηση πίσω από αυτό δεν κρύβει κάποια προσπάθεια αισχροκέρδειας, αλλά μια ριζική αναβάθμιση της ποιότητας των προϊόντων, η οποία ανεβάζει κατακόρυφα το κόστος παραγωγής για τους επαγγελματίες. Πιο συγκεκριμένα, στην τυρόπιτα / πίτα λαχανικών απαγορεύεται πλέον πλήρως η παραδοσιακή σφολιάτα, η οποία είναι γεμάτη με φθηνά τρανς λιπαρά και φοινικέλαια. Η ζύμη επιτρέπεται να παρασκευάζεται αποκλειστικά με ελαιόλαδο. Παράλληλα, απαγορεύονται τα υποκατάστατα τυριού (αναπληρώματα), καθώς η γέμιση πρέπει να περιέχει τουλάχιστον 40% αυθεντικό ελληνικό παραδοσιακό τυρί ή ΠΟΠ (π.χ. φέτα). Στο κουλούρι συστήνεται αυστηρά η χρήση άλευρων ολικής άλεσης, τα οποία είναι πολύ πιο ακριβά στην αγορά από το απλό λευκό αλεύρι, ενώ έχει τεθεί αυστηρό όριο στα λιπαρά (έως 3%) και στο αλάτι (έως 0,5%).

Στον πίνακα αποτυπώνονται οι ισχύουσες ανώτατες τιμές διατίμησης σε συνδυασμό με τα νέα όρια γραμμαρίων:

Προϊόν	Ανώτατη Τιμή Πώλησης	Νέα Όρια / Προδιαγραφές Ποιότητας
Σουσαμένιο Κουλούρι	0,60€	Έως 80 γραμμάρια / Προτίμηση σε ολικής άλεσης
Τυρόπιτα / Πίτα λαχανικών	1,30€	Έως 100 γραμμάρια / Αποκλειστικά με ελαιόλαδο & φέτα
Τοστ / Σάντουιτς με τυρί	1,20€	Ψωμί ολικής ή λευκό
Τοστ / Σάντουιτς με τυρί & γαλοπούλα/κοτόπουλο	1,50€	Αποκλειστικά με ψητό ή βραστό κρέας
Εμφιαλωμένο νερό (500 ml)	0,35€	Εντός ή εκτός ψυγείου

Οι κυλικειάρχες της Αθήνας εκφράζουν ανησυχίες ότι το κουλούρι των 80 γραμμαρίων και η πίτα των 100 γραμμαρίων (που μοιάζει με δύο μικρά τυροπιτάκια) είναι πολύ μικρά σνακ για να χορτάσουν τα παιδιά και οι έφηβοι στα Γυμνάσια και τα Λύκεια. Από την άλλη πλευρά, όμως, οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν ότι τα παιδιά τους δεν καταναλώνουν πλέον «κενές» θερμίδες, αλλά ποιοτικά και αγνά υλικά.

Ποια άλλα εναλλακτικά είδη προσφέρονται;

Για να καλυφθούν οι ανάγκες των μαθητών, η λίστα των επιτρεπόμενων ειδών περιλαμβάνει πλέον:

• Γαλακτοκομικά: Φρέσκο γάλα, κεφίρ, αριάν, απλό γιαούρτι και ροφήματα γάλακτος με κακάο και χαμηλά λιπαρά.
• Φρούτα & Λαχανικά: Ολόκληρα φρέσκα φρούτα εποχής (τοποθετημένα σε εμφανή σημεία), έτοιμες φρουτοσαλάτες χωρίς ζάχαρη και αποξηραμένα φρούτα χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
• Σνακ για μεγαλύτερους μαθητές: Αποκλειστικά σε Γυμνάσια και Λύκεια, επιτρέπεται η διάθεση ποπ κορν (έως 40g) χωρίς πρόσθετα σάκχαρα και με χαμηλό αλάτι, καθώς και ξηροί καρποί σε ατομικές συσκευασίες έως 30 γραμμάρια.
• Σάντουιτς: Το ψωμάκι των σάντουιτς πήρε μια μικρή αύξηση στα γραμμάρια ώστε να είναι πιο χορταστικό, αντισταθμίζοντας εν μέρει τον περιορισμό των υλικών.

Σε απόγνωση οι κυλικειάρχες: Ο κίνδυνος για “λουκέτα”

Οι επαγγελματίες του κλάδου στην Αττική κάνουν λόγο για ζήτημα επιβίωσης. Η δραστική μείωση των επιτρεπόμενων ειδών και ο αποκλεισμός των εμπορικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης τους στερεί ένα τεράστιο μέρος του καθημερινού τους τζίρου, την ώρα που το λειτουργικό τους κόστος παραμένει στα ύψη. Προειδοποιούν μάλιστα ότι αν δεν γίνουν άμεσες διορθωτικές κινήσεις (όπως ο εμπλουτισμός της λίστα με περισσότερα παραδοσιακά υγιεινά προϊόντα), πολλά σχολικά κυλικεία θα οδηγηθούν σε «λουκέτο».

Σε μια τέτοια περίπτωση, υπάρχει ο φόβος να αντικατασταθούν από αυτόματες μηχανές πώλησης. Αυτό θα στερούσε από το σχολικό περιβάλλον την προσωπική φροντίδα και τη σχέση εμπιστοσύνης που έχουν οι κυλικειάρχες με τα παιδιά, καθώς συχνά λειτουργούν προστατευτικά για τους μαθητές που δεν έχουν μαζί τους χρήματα ή φαγητό.

Το παράδοξο με το Delivery στις σχολικές αυλές

Το μεγαλύτερο παράπονο των κυλικειαρχών, το οποίο πρέπει να προβληματίσει σοβαρά και τους γονείς, είναι ο αθέμιτος ανταγωνισμός. Ενώ τα κυλικεία ελέγχονται αυστηρά από τις υγειονομικές υπηρεσίες, οι μαθητές βρίσκουν εύκολα διέξοδο χρησιμοποιώντας τα κινητά τους τηλέφωνα.

Το φαινόμενο των μαθητών που παραγγέλνουν delivery (κρέπες, burger, σφολιάτες, αναψυκτικά) και τα παραλαμβάνουν από τα κάγκελα της εισόδου συνεχίζει να γιγαντώνεται στην Αθήνα. Παρόλο που η επίσημη εγκύκλιος του Υπουργείου υπενθυμίζει ότι απαγορεύεται αυστηρά τόσο η έξοδος των μαθητών όσο και η παραγγελία από εξωτερικές επιχειρήσεις εντός του σχολικού χώρου, στην πράξη οι έλεγχοι παραμένει εξαιρετικά δύσκολοι. Ας μην ξεχνάμε βέβαια ότι πολύ κοντά στα περισσότερα σχολεία υπάρχουν φούρνοι και άλλα καταστήματα που πωλούν σνακ στους μαθητές και δεν έχουν κανέναν περιορισμό αντίστοιχο με τα σχολικά κυλικεία. Όχι σπάνια φέρνουν το φαγητό από τον απέναντι φούρνο οι ίδιοι οι γονείς!

Αξίζει τελικά το νέο μενού; Η ανάγκη για στήριξη από τους γονείς

Αν δει κανείς το ζήτημα σφαιρικά, η απάντηση κρύβει δύο όψεις, εξυπηρετώντας τόσο την υγεία των παιδιών όσο και τη λογική των επαγγελματιών.

Από άποψη υγείας, αξίζει απόλυτα. Για τους γονείς που ανησυχούν για τη διατροφή των παιδιών τους, το γεγονός ότι το σχολικό περιβάλλον «καθαρίζει» από επεξεργασμένα λιπαρά, αλλαντικά και κενές θερμίδες είναι μια τεράστια νίκη. Τα παιδιά εκτίθενται πλέον σε πιο ποιοτικές, αγνές και θρεπτικές επιλογές.

Από άποψη πρακτικότητας και κόστους όμως υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις. Το γεγονός ότι οι μερίδες μειώθηκαν αλλά οι τιμές έμειναν σταθερές λόγω των ακριβότερων πρώτων υλών, δημιουργεί μια οικονομική παγίδα. Ένας γονέας με παιδί στην εφηβεία θα χρειαστεί να δώσει περισσότερα χρήματα (αγοράζοντας π.χ. δύο σνακ) για να χορτάσει το παιδί του, την ίδια ώρα που το μεγάλο, χαμηλής ποιότητας φαγητό «απ’ έξω» προσφέρει μια ψευδή αίσθηση οικονομίας.

Το τελικό συμπέρασμα; Το μέτρο κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση για την υγεία της νέας γενιάς, όμως χρειάζονται ρεαλιστικές λύσεις υπέρ όλων για να μην καταρρεύσει στην πράξη.

Η Πολιτεία οφείλει να αναθεωρήσει άμεσα τα γραμμάρια, επιτρέποντας λίγο μεγαλύτερες μερίδες ώστε να χορταίνουν οι μαθητές. Επίσης πρέπει να στηρίξει οικονομικά τους κυλικειάρχες. Με φορολογικές ελαφρύνσεις ή επιδοτήσεις στις αγνές πρώτες ύλες, το υγιεινό προϊόν θα φτάνει στον μαθητή σε χαμηλή, ελκυστική τιμή, χτυπώντας τον εξωτερικό ανταγωνισμό του junk food εκεί που πονάει περισσότερο: στην τσέπη.

Ταυτόχρονα, οι γονείς πρέπει να στηρίξουν έμπρακτα αυτή την προσπάθεια, ενθαρρύνοντας τα παιδιά τους να επιλέγουν τα ποιοτικά προϊόντα του κυλικείου (όπως φρουτοσαλάτες, γιαούρτια και φυσικούς χυμούς) αντί για το delivery που μπαίνει κρυφά από τα κάγκελα.

Αν οι γονείς δεν δείξουν εμπιστοσύνη και το κράτος δεν προσφέρει την απαραίτητη οικονομική «ανάσα» στους επαγγελματίες, το μόνο που θα καταφέρουμε θα είναι να οδηγήσουμε τις μικρές αυτές οικογενειακές επιχειρήσεις σε οικονομικό μαρασμό, αφήνοντας τελικά τα σχολεία μας στο έλεος των απρόσωπων αυτόματων πωλητών.