Dimitris Lenis
Αν και είναι νωρίς ακόμα για σίγουρα συμπεράσματα, οι ενδείξεις πληθαίνουν ότι η καταστροφή στο Νεπάλ οφείλεται στην κλιματική κρίση.
Αυτό που φαίνεται ότι συνέβη ήταν η κατάρρευση ενός παγετώνα: ένα κομμάτι πάγου επιφάνειας γύρω στα 200 στρέμματα έσπασε και έπεσε σε ποταμό στο βάθος μιας σχεδόν κατακόρυφης χαράδρας, 1200 μέτρα πιο χαμηλά. Το αποτέλεσμα ήταν η πλημμύρα από λάσπη, πάγο και νερό που έπνιξε έναν πολύ μεγάλο αριθμό θυμάτων. Ήταν τόσο πολλή η ενέργεια που εκλύθηκε από την πτώση, που αρχικά ανακοινώθηκε ότι είχε γίνει σεισμός μεγέθους 5 στην περιοχή που προκάλεσε την καταστροφή. Τελικά όμως δεν ήταν ένας κανονικός τεκτονικός σεισμός: η ίδια η πτώση του πάγου ήταν τόσο καταστροφική που προκάλεσε έναν επιφανειακό (εστιακού βάθους 0) σεισμό.
Φαίνεται πως η κατάρρευση αυτή δεν θα είχε γίνει αν δεν είχε υπάρξει το συστηματικό λιώσιμο του ορεινού πέρμαφροστ, του παγωμένου εδάφους που λειτουργεί ως «τσιμέντο» συγκρατώντας τους παγετώνες στις κοίτες τους στα εξαιρετικά απόκρημνα βουνά. Συνυπολογίστε ότι τις προηγούμενες μέρες είχαμε έναν αλπικό καύσωνα. Οι θερμοκρασίες ήταν πάνω από 5 βαθμούς υψηλότερες στο βουνό από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα, επιταχύνοντας κατά πολύ το λιώσιμο.
Η κατάρρευση παγετώνων δεν είναι η μόνη πηγή ανησυχίας. Ένα άλλο καταστροφικό φαινόμενο συνδεμένο με την άνοδο της θερμοκρασίας, που δεν έχει σχέση με το συγκεκριμένο γεγονός. είναι οι παγετώδεις λίμνες. Στη φωτό της ΝΑΣΑ φαίνονται οι λεγόμενες παγετώδεις λίμνες που σχηματίζονται πίσω από τους παγετώνες που λιώνουν. Κάποια στιγμή γίνονται αρκετά μεγάλες για να σπάσουν το φράγμα από πέτρες και πάγο που τις συγκρατεί και χύνονται διαμιάς κατάντι του παγετώνα με καταστροφικά αποτελέσματα. Υπάρχουν πλέον πάνω από 50 επικίνδυνες λίμνες σε Μπουτάν και Νεπάλ, ενώ καταστροφικά γεγονότα έχουν γίνει με αρκετά θύματα.
Πέρα από τέτοιου τύπου καταστροφές, τα Ιμαλάια είναι ο «τρίτος πόλος» του πλανήτη. Οι εκτεταμένοι παγετώνες τους και το χιόνι είναι μια τεράστια αποθήκη γλυκού νερού. Από τα ποτάμια που πηγάζουν από τα Ιμαλάια και το Ινδοκούς εξαρτώνται άμεσα για την επιβίωσή τους (πόσιμο νερό, άρδευση, εμπόριο) δισεκατομμύρια άνθρωποι σε Ινδική υποήπειρο, Κίνα και Ινδοκίνα.
Όμως η αποθήκη αυτή νερού αποσταθεροποιείται από την άνοδο της θερμοκρασίας. Οι παγετώνες υποχωρούν, κάτι που το βλέπουμε σε όλους τους παγετώνες που υπάρχουν στον πλανήτη. Η αποσταθεροποίησή τους θα σημάνει συγκλονιστική ανατροπή δεδομένων για τα δισεκατομμύρια που εξαρτώνται από αυτούς.
Συνυπολογίστε ότι, αν δεν αλλάξουμε επειγόντως ρότα, μέσα στις επόμενες τρεις ή τέσσερις δεκαετίες εκτεταμένες ζώνες του πλανήτη θα γίνουν πλήρως ακατοίκητες. Ήδη η Ινδία βλέπει κάθε χρόνο γύρω στον Μάιο-Ιούνιο, πριν τους μουσώνες, μη βιώσιμες από ανθρώπους θερμοκρασίες πάνω από 50C, κάτι που δεν ήταν νοητό πριν τριάντα χρόνια. Η Δ. Ευρώπη είδε φέτος πέντε διαδοχικούς θόλους ζέστης και το σπάσιμο πολλών ρεκόρ. Η διακεκαυμένη ζώνη νότια της Σαχάρας επεκτείνεται χρόνο με τον χρόνο, σε μια περιοχή που έχει την μεγαλύτερη γεννητικότητα στον πλανήτη. Ενώ οι δασικές φωτιές στην περιοχή της τάιγκας σε Σιβηρία και Καναδά είναι ένα νέο φαινόμενο που δεν υπήρχε πριν τριάντα μόλις χρόνια. Η καταστροφή που προκαλούν είναι τεράστια, δεδομένου ότι τα δάση αυτά δεν είναι προσαρμοσμένα στην πυρκαγιά όπως τα μεσογειακά και δεν αναγεννιούνται με την ίδια ταχύτητα, ενώ οι πυρκαγιές αυτές καίνε και τεράστιες ποσότητες τύρφης που είναι σωρευμένη στην περιοχή με δυσανάλογες εκπομπές CO2.
Παρά τα καθαρά σημάδια, ο χρόνος περνάει χωρίς να αλλάζει τίποτε (εκτός από άμεσα εκμεταλλεύσιμες καταναλωτικές βλακείες όπως τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα που ναι, εντάξει, όντως είναι καλύτερα από τα κλασικά, αλλά ούτε κατά διάνοια δεν λύνουν το πρόβλημα).
Η απότομη κατάρρευση ενός παγετώνα ή οι παγετώδεις λίμνες είναι ένα είδος οριακού μη αντιστρεπτού σημείου (tipping point): μικρές αλλαγές συσσωρεύονται σιγά σιγά μέχρις ότου η ποσότητα γίνεται ποιότητα με καταστροφικά και μη αντιστρεπτά αποτελέσματα. O παγετώνας σπάει, η λίμνη ξεχύνεται κλπ. Η γη ως κλιματικό σύστημα έχει μια σειρά από τέτοια οριακά σημεία συσσώρευσης αλλαγών, πολύ μεγαλύτερα από έναν παγετώνα ή μια λίμνη. Αν η θερμοκρασία ξεπεράσει ένα επίπεδο, τότε θα έχουμε απότομα το λιώσιμο του πέρμαφροστ στον πολικό κύκλο, ή το σταμάτημα των θαλάσσιων ρευμάτων, τη ριζική ανατροπή των καιρικών συστημάτων, βροχόπτωσης κλπ, αλλαγές δηλαδή που δεν είμαστε προετοιμασμένοι για αυτές. Και τα σημεία αυτά τα πλησιάζουμε με επιταχυνόμενους ρυθμούς.
Χρειαζόμαστε άμεση δράση και υπέρβαση του συστήματος που προκαλεί το πρόβλημα, γιατί μετά από την υπέρβαση κάποιων τέτοιων σημείων θα είναι πολύ αργά.
