- Όταν, με μεγάλη καθυστέρηση σε σχέση με την Ευρώπη, ο Κανονισμός ολοκληρώθηκε και στάλθηκε στο Εθνικό Τυπογραφείο, διαπιστώθηκε ότι ήταν ευνοϊκός για τα συμφέροντα των εκδοτών. Τότε συνέβη το αδιανόητο: Κάποιο «αόρατο» αλλά προφανώς πολύ ισχυρό χέρι τον σταμάτησε ένα βήμα πριν δημοσιευτεί!
Οι New York Times είναι ασφαλώς μια από τις μεγαλύτερες και εγκυρότερες εφημερίδες του κόσμου με τεράστιο ιστορικό επιτυχιών σε αυτό που αποκαλούμε «αποκαλυπτική και ερευνητική δημοσιογραφία». Τα σχεδόν 100 βραβεία Πούλιτζερ το πιστοποιούν.
Και μόνο τα μεγέθη αυτά θα πρέπει να μας κάνουν να ακούμε με προσοχή όσα μας λέει ο εκδότης της ιστορικής αυτής εφημερίδας (ιδρύθηκε το 1851!), ο Άρθουρ Γκρεγκ Σούλτζμπεργκερ, ο οποίος δεν μασάει τα λόγια του: Προειδοποιεί όσο πιο φωναχτά γίνεται ότι οι κολοσσοί της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ψηφιακών πλατφορμών χτίζουν αυτοκρατορίες πάνω στην πλάτη της πραγματικής δημοσιογραφίας, χωρίς να πληρώνουν ούτε ένα ευρώ σε αυτούς που παράγουν το δημοσιογραφικό περιεχόμενο.
Για σκεφτείτε το λίγο: όλοι αυτοί οι γίγαντες του διαδικτύου και της Τεχνητής Νοημοσύνης πληρώνουν αδρά, με δισεκατομμύρια δολάρια τα πάντα. Τα λαμπρά μυαλά που φτιάχνουν τους περιβόητους αλγόριθμους, τις τεχνολογικές υποδομές τους, την προβολή τους, ακόμη και τους τεράστιους λογαριασμούς για ρεύμα και νερό που απαιτούν τα θηριώδη data centers τους! Τι δεν πληρώνουν; Το περιεχόμενο που χρησιμοποιούν! Οι εφαρμογές τους καταληστεύουν δίχως αποζημίωση το προϊόν πολυετούς και κοπιώδους δημοσιογραφικής και εκδοτικής δουλειάς που όμως δεν είναι δωρεάν. Κάποιοι άλλοι το παρήγαγαν και το πλήρωσαν!
Αυτό όμως με τη σειρά του δεν είναι κάτι θεωρητικό. Έχει σοβαρότατες συνέπειες στην ίδια τη δημοσιογραφία! Για δείτε τα συγκλονιστικά στοιχεία που παρουσίασε ο εκδότης των ΝΥΤ: Οι δημοσιογράφοι στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι σήμερα 75% λιγότεροι από ότι ήταν πριν 20 χρόνια! Οι εφημερίδες έχουν χάσει περίπου το 80% των διαφημιστικών τους εσόδων! Και το πιο εξωφρενικό από όλα; Μόνο μια από τις εταιρείες -κολοσσούς, η Meta του Facebook, Instagram, WhatsApp κλπ, είχε πέρυσι οχτώ φορές τα διαφημιστικά έσοδα όλων των εφημερίδων της γης! Ναι καλά διαβάσατε…
Και αφού αυτές οι εταιρείες με την απίστευτη κεφαλαιοποίηση (περισσότερη από το ΑΕΠ πολλών χωρών του πλανήτη) και την τρομακτική ισχύ όχι μόνο δεν παράγουν δικό τους περιεχόμενο αλλά απομυζούν και τους πόρους αυτών που παράγουν, το ερώτημα είναι αυτονόητο αλλά και αμείλικτο: Ποιος θα μείνει να κάνει αυτή τη δουλειά στο μέλλον; Ποιος θα πληρώνει δημοσιογράφους να ερευνούν, να αποκαλύπτουν σκάνδαλα, να συγκρούονται με την εξουσία;
Είναι φανερό ότι το πρόβλημα δεν αφορά τη δημοσιογραφία αλλά τη δημοκρατία. «Είδηση είναι αυτό που κάποιος μπάσταρδος με εξουσία προσπαθεί να κρατήσει κρυφό» έλεγε ο (και δημοσιογράφος) Τζορτζ Όργουελ.
Ο εκδότης των NYT περιέγραψε το αυτονόητο: Αν οι εταιρείες που παράγουν πρωτογενές δημοσιογραφικό έργο καταρρεύσουν, δεν θα υπάρχει κανείς να αποκαλύπτει αυτά που οι ισχυροί θέλουν να κρύψουν. Και τότε, η ενημέρωση θα είναι ένα προϊόν που θα διανέμεται από αλγορίθμους, χωρίς ευθύνη, χωρίς δεοντολογία, χωρίς λογοδοσία. Και αυτό δεν είναι μελλοντικό σενάριο. Είναι ήδη ένα εφιαλτικό και επικίνδυνο παρόν!
Και δεν αφορά μόνο την Αμερική. Αφορά και την Ελλάδα, ίσως μάλιστα εμάς. περισσότερο από κάθε άλλη χώρα.
Παρακολουθήστε το γιατί:
Το 2022, με τον ν. 4996/2022, η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Οδηγία 2019/790/ΕΕ. Για πρώτη φορά θεσπίστηκε συγγενικό δικαίωμα των εκδοτών Τύπου και των δημοσιογράφων με βάση το οποίο οι μεγάλες πλατφόρμες (Google, Meta κ.λπ.) οφείλουν να πληρώνουν εύλογη και δίκαιη αμοιβή για το δημοσιογραφικό περιεχόμενο που «κλέβουν» και χρησιμοποιούν ασύστολα!
Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων ορίστηκε από το νόμο ως « ο εθνικός διαμεσολαβητής» για να εκδώσει Κανονισμό που θα καθορίζει τον τρόπο υπολογισμού της οφειλής, με βάση βεβαίως τα διαφημιστικά έσοδα των πλατφορμών. Και τι έγινε;
Χρειάστηκαν τέσσερα ολόκληρα χρόνια για έναν Κανονισμό που σε άλλες χώρες εκδόθηκε σε λίγους μήνες. Τέσσερα χρόνια σιωπής. Τέσσερα χρόνια καθυστέρησης. Τέσσερα χρόνια αδράνειας. Σε όλη την Ευρώπη οι εκδότες πληρώνονται. Στην Ελλάδα, όχι.
Και όταν, επιτέλους, ο Κανονισμός ολοκληρώθηκε, εγκρίθηκε, στάλθηκε στο Εθνικό Τυπογραφείο και διαπιστώθηκε ότι ήταν ευνοϊκός για τα συμφέροντα των εκδοτών, συνέβη το αδιανόητο: Κάποιο «αόρατο» αλλά προφανώς πολύ ισχυρό χέρι τον σταμάτησε ένα βήμα πριν δημοσιευτεί!
Ποιος; Γιατί; Με ποια θεσμική νομιμοποίηση; Με ποια πολιτική ευθύνη; Με ποια διαφάνεια;
Και το ερώτημα πλέον δεν είναι απλώς εύλογο. Είναι αναπόφευκτο:
Ποιος προστατεύει τα συμφέροντα της Google στην Ελλάδα;
Και με ποιο δικαίωμα; Και με ποια θεσμική νομιμοποίηση; Και εις βάρος ποιων; Εις βάρος της ελληνικής δημοσιογραφίας. Εις βάρος της ενημέρωσης. Εις βάρος της δημοκρατίας.
Αν ο εκδότης των New York Times προειδοποιεί για τον κίνδυνο κατάρρευσης της δημοσιογραφίας σε παγκόσμιο επίπεδο, τότε στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι διπλό:
Οι πλατφόρμες απομυζούν το περιεχόμενο χωρίς να πληρώνουν.
Το κράτος καθυστερεί ή μπλοκάρει τον μηχανισμό που θα εξασφάλιζε δίκαιη αμοιβή.
Οι εφημερίδες δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν να πληρώνονται για το περιεχόμενο που παράγουν. Αυτό που οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν καθημερινά, μαζικά, συστηματικά.
Αν η Ελλάδα συνεχίσει να καθυστερεί, αν ο Κανονισμός δεν δημοσιευτεί, αν ο νόμος δεν εφαρμοστεί, τότε η χώρα μας θα είναι από τις τελευταίες στην Ευρώπη όπου η Google θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί δημοσιογραφικό περιεχόμενο δωρεάν.
Και αυτό δεν είναι απλώς αδικία. Είναι θεσμική εκτροπή.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε σε μεγάλες περιφερειακές εφημερίδας της χώρας από όπου και αναδημοσιεύεται.
Ο Τρύφωνας Δάρας είναι Νομικός Σύμβουλος της Ένωσης Ενημερωτικών Τηλεοράσεων Ελληνικής Περιφέρειας – ΕΕΤΕΠ και του Συνδέσμου Ημερήσιων Περιφερειακών Εφημερίδων – ΣΗΠΕ
