Περί της εξάωρης απολογίας του Ζάκερμπεργκ στο Κονγκρέσο

γράφει ο Philippos V. Philios

Κατ’ αρχάς να διευκρινίσουμε ότι ο Ζάκερμπεργκ δεν κλήθηκε από το Κονγκρέσο, ο ίδιος ζήτησε να πάει στο Κονγκρέσο να απολογηθεί. Αυτό prima facie είναι περίεργο, αλλά δεν συμβαίνει για πρώτη φορά. Ο Ζάκερμπεργκ έχει απολογηθεί ξανά στο Κονγκρέσο, αλλά και στον Λευκό Οίκο. Γιατί απολογείται διαρκώς;

Διότι το fb χακάρεται διαρκώς. Μία από την ομάδα προεκλογικής εκστρατείας του Ομπάμα, μία από του Τραμπ, μία από χάκερς της Ρωσίας και πολλές φορές από άλλα κέντρα (όπως, πχ, το Cambridge Analytica που ήταν και ο λόγος αυτής της “απολογίας”). Για ποιό λόγο χακάρουν την πλατφόρμα του fb όλοι αυτοί; Διότι πρόκειται για την μεγαλύτερη βάση δεδομένων που υφίσταται αυτή την στιγμή στον πλανήτη. Πάνω από 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι “φακελωμένοι” σε αυτήν την πλατφόρμα.

Η Ισχύς του fb σοκάρει, δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι πρόκειται για το πιο influential “μαγαζί” στον κόσμο: σε βαθμό επίδρασης ξεπερνάει ακόμα και όλα μαζί τα κανάλια και τις εφημερίδες του κόσμου.

Το fb, όπως είναι γνωστό, ξεκίνησε ως μία πλατφόρμα (πειραματική στο Harvard) που φέρνει κοντά τους ανθρώπους, μέσω της ανταλλαγής προσωπικών δεδομένων και της διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης. Η επιτυχία της, η ανταπόκριση που βρήκε, υπήρξε αναμφίβολα τεράστια, πράγμα που την έκανε μία από τις μεγαλύτερες και πιο κερδοφόρες εταιρείες στον κόσμο – και τον Ζάκερμπεργκ έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο. Όλα γίνονται για το χρήμα; Ασφαλώς και όχι. Όλα γίνονται για το χρήμα μέχρι ενός σημείου – από εκεί και πέρα το χρήμα δεν έχει νόημα. Από εκεί και πέρα η εξουσία είναι το μόνο που έχει νόημα.

Το fb όντως δεν πουλάει προσωπικά δεδομένα σε διαφημιστικές εταιρείες ή αλλού, όπως ξεκαθάρισε και ο ίδιος ο Ζάκερμπεργκ στην απολογία του. Διαμεσολαβεί ανάμεσα στις διαφημιστικές εταιρείες και στους χρήστες: οι εταιρείες στέλνουν τις διαφημίσεις τους και τα χαρακτηριστικά των target group που αυτές αφορούν στο fb, και το fb τα στέλνει στους χρήστες που αντιστοιχούν. Πρόσβαση στα data οι εταιρείες δεν έχουν. Τότε που είναι το πρόβλημα; Το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται για μία τεράστια βάση δεδομένων που αδυνατεί να προστατέψει τα δεδομένα της για τους εξής δύο λόγους:
1. Οι 20.000 εργαζόμενοι, που απασχολεί για λόγους ασφαλείας το fb, δεν φτάνουν να ελέγξουν ούτε το ένα εκατομμυριοστό των data που δημιουργούνται καθημερινά. Ο ίδιος ο Ζάκερμπεργκ το έχει παραδεχθεί ουκ ολίγες φορές και ως λύση προτείνει την δημιουργία νέων A.I. προγραμμάτων που θα κάνουν αυτόν τον έλεγχο. Ούτε 10.000.000 εργαζόμενοι δεν θα του έφταναν για να ελέγχει τα data – με τέτοιον όγκο πληροφοριών έχουμε να κάνουμε εδώ. Τα A.I προγράμματα όμως δεν είναι ακόμα σε θέση για έναν τόσο πολύπλευρο ποιοτικό έλεγχο.
2. Λόγω της φύσεως του διαδικτύου: η απόλυτη ελευθερία σε συνδυασμό με την έλλειψη νομικού πλαισίου παρέχουν από την μία απόλυτη ελευθερία στους χρήστες και από την άλλη απόλυτη ελευθερία στους δυνητικούς εκμεταλλευτές αυτών των χρηστών. Ελευθερία δίχως όρια σημαίνει τυραννία, αυτό το ξέρουμε από την εποχή του Καλλικλή.
Τα δύο παραπάνω, πρακτικά, συνεπάγονται μία χαοτική και εκρηκτική κατάσταση η οποία αποτυπώθηκε πλήρως στην εν λόγω “απολογία”. Από την μία οι αμερικανοί lawmakers του Κονγκρέσο και από την άλλη ο Ζάκερμπεργκ. Τέσσερα (4) λεπτά είχε ο κάθε lawmaker να ρωτήσει ό,τι θέλει τον CEO του fb και, αυτός, “όφειλε” να απαντάει μονολεκτικά (ναι/όχι). Ο σκοπός όλου αυτού του show δεν ήτανε, προφανώς, να βρεθούν “λύσεις” – η αίσθηση που διατρέχει ολόκληρη την απολογία είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις στο υπάρχον πλαίσιο-, αλλά να ταπεινωθεί ο Ζάκερμπεργκ και να αναδειχθεί η αδυναμία του ελέγχου μίας τέτοιας “επιχείρησης”, έτσι ώστε να τεθούν οι βάσεις για το (επερχόμενο) νομικό πλαίσιο. Οι lawmakers ήτανε απίστευτα διαβασμένοι, αλλά δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε το (εννοιολογικό) χάσμα ανάμεσα στον λόγο ενός νέου προγραμματιστή και τον λόγο ενός μεσήλικα νομικού. Οι lawmakers δεν καταλάβαιναν αυτά που προσπαθούσε να πει ο CEO του fb, και σε τελική ανάλυση δεν τους ένοιαζε να τα καταλάβουν. Ούτε, βέβαια, ο Ζάκερμπεργκ ήταν σε θέση να κατανοήσει πλήρως αυτά που του έθεταν, διότι δεν ήτανε ζητήματα προγραμματισμού, αλλά ζητήματα πρωτίστως πολιτικά. Ερωτήσεις όπως “Έχετε σκοπό να προστατέψετε την Δημοκρατία;” ή “Έχετε συνείδηση της επιρροής σας στον κόσμο;” δίνουν την εικόνα του προβλήματος. Κορυφαία ερώτηση, η ερώτηση περί του είδους της εταιρείας (περιγραφή δραστηριότητας): “Τί είδους εταιρεία τρέχετε κ. Ζάκερμπεργκ;”. “-Εγώ θεωρώ ότι τρέχω τεχνολογική εταιρεία”. “Έχετε διαφημίσεις στο fb; Προώθηση διαφημίσεων κάνουν οι Διαφημιστικές εταιρείες. Μπορεί κάποιος να κάνει αγορά μέσω fb; Ή να στείλει χρήματα σε κάποιον; Διότι αυτό το κάνουν οι Τράπεζες.” Και συνέχισε το μέλος του Κονγκρέσου να κατονομάζει τις δραστηριότητες του fb οι οποίες είναι, σχεδόν, ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς – μέχρι και οπιούχα φάρμακα αποδείχτηκε ότι πουλιούνται στο fb δίχως description, μέχρι και δραστηριότητα φαρμακοποιού έχει το μαγαζί, κοντολογίς. Φυσικά όλες αυτές τις δραστηριότητες δεν τις κάνει πρωτογενώς το fb, η πλατφόρμα του fb απλώς διαμεσολαβεί για αυτές τις δραστηριότητες – αλλά γιατί να θέλουν όλοι αυτοί να “διαμεσολαβούνται” από τον Ζάκερμπεργκ; Ο ίδιος υποστήριξε ότι ενισχύει την οικονομία.

Και όντως το κάνει.

Αλλά ποιά οικονομία θέλει έναν Ζάκερμπεργκ πάνω από το κεφάλι της και με ποιούς όρους; Άλλες ερωτήσεις που προκάλεσαν αμηχανία και δεν απαντήθηκαν μονολεκτικά ήτανε “Εγγυάστε την προστασία όλων των προσωπικών δεδομένων των χρηστών;” Εκεί δεν δόθηκε μονολεκτική απάντηση, και όταν το μέλος του Κονγκρέσο επέμεινε ο Ζάκερμπεργκ απάντησε το σοκαριστικό “Δεν καταλαβαίνω τί εννοείτε” (με το “προστασία όλων των προσωπικών δεδομένων των χρηστών”…). Στην δε ερώτηση αν έκλεψαν και από τον ίδιο, προσωπικά, data, ο νεαρός προγραμματιστής απάντησε “Ναι”, για να του ανταποκριθούν με ειρωνεία ότι όταν δεν μπορεί να προστατέψει ούτε τα δικά του data, πώς θα προστατέψει 3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων;
Τα profile των χρηστών είναι, όπως θα αντιλαμβάνεστε, το άγιο δισκοπότηρο. Μία βάση δεδομένων των προφίλ 3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων είναι η καλύτερη “έρευνα αγοράς” (για όλα τα θέματα, κυριολεκτικά) που έχει υπάρξει ποτέ στην παγκόσμια ιστορία. Όποιος έχει πρόσβαση, έχει πρόσβαση στην πρώτη ύλη της εξουσίας: τους ανθρώπους.
Πέραν των πολιτικών ερωτήσεων, υπήρχαν και μία σειρά από ερωτήσεις περί καταπάτησης των ατομικών δικαιωμάτων. Εκεί οι μόνες απαντήσεις που δόθηκαν από τον Ζάκερμπεργκ ήτανε “Ζητάω συγνώμη, θα βελτιώσουμε τις υπηρεσίες μας”. Μία άλλη ερώτηση είχε να κάνει με τις 500 σελίδες όρους για την εγγραφή στο fb: “Εσείς κ. Ζάκερμπεργκ αν ήταν να φτιάξετε account στο fb θα καθόσασταν να διαβάσετε τις 500 σελίδες όρων;” Για να δοθεί η απάντηση “Όχι”.

Εμένα όμως με σόκαρε περισσότερο απ΄όλα το νοηματικό χάσμα ανάμεσα στον προγραμματιστή και τους νομικούς. Το lost in translation που επικρατούσε στις περισσότερες ερωτοαπαντήσεις ήταν εντυπωσιακό: “Είστε σε θέση να προστατέψετε τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών του fb;”, “-Οι χρήστες όλοι γνωρίζουν τις επιλογές *public*, *friends*, *friends except*…”. Το μέλος του κονγκρέσο τον ρωτάει για το αν μπορεί να προστατέψει τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών, και ο CEO του fb απαντάει για τις *επιλογές* δημοσιοποίησης… Δεν καταλάβαινε με την πολιτική έννοια τον όρο “προστασία” ή μας είπε ότι αυτή είναι όλη κι όλη η *προστασία* που μας παρέχει το μέσο; (τα friends, public κτλ). Σε άλλη ερώτηση, περί hate speech και γιατί δεν “κατεβαίνουν” τέτοιες αναρτήσεις, ο νεαρός προγραμματιστής απάντησε ότι πρέπει να γίνει report από κάποιον για να ελεγχθεί η ανάρτηση… μόνον ότι γίνεται report ελέγχουν, αφού θα ήταν πρακτικά αδύνατο να ελεγχθούν τα πάντα. Η δε καθυστέρηση στο “κατέβασμα” fake news και ύποπτων data, έχει πάλι να κάνει με τον.. manual έλεγχο τους. Παρακάτω τον ρωτάνε για το τί γίνεται από την στιγμή που “φεύγουν” τα data (π.χ. εγώ κάνω μία ανάρτηση ή ένα comment, ή ανεβάζω μία φωτογραφία), για να τους απαντήσει ότι “Οι χρήστες είναι ελεύθεροι να στέλνουν ότι data θέλουν, όπου αυτοί το θέλουν, και η εταιρεία μας εξασφαλίζει ότι θα πάει εκεί που θέλουν.”.

Αυτό το χάσμα νοήματος είναι σοκαριστικό όχι (μόνον) λόγω του χάσματος αντίληψης ανάμεσα στους νομικούς και στους προγραμματιστές πάνω στο διαδίκτυο, αλλά λόγω του χάσματος ανάμεσα στον πραγματικό κόσμο και πώς αυτός λειτουργεί και στον διαδικτυακό κόσμο και πώς αυτός λειτουργεί. Από την στιγμή που θα ανεβάσεις ένα data, είτε μέσω ενός like, είτε ενός κειμένου, ή μίας φωτογραφίας η μίας συνομιλίας, αυτό απελευθερώνεται στη θάλασσα του διαδικτύου (στην πλατφόρμα του fb, εν προκειμένω), όπου και αποθηκεύεται, και έχουν ΟΛΟΙ και για ΠΑΝΤΑ πρόσβαση σε αυτό. Στην ερώτηση αν διαγράφονται τα data, ο Ζάκερμπεργκ απάντησε “Όχι, κρατάμε data ασφαλείας”. Σε περίπτωση που “διαγράψω” το account μου, “χάνονται” όλα, αλλά όχι λόγο διαγραφής, γίνονται απλώς *inactive*: αναπάσα στιγμή μπορώ να το ενεργοποιήσω και να γίνει επαναφορά όλων όσων έχω κάνει. Μέχρι και τα site που έχουμε επισκεφτεί μέσα από το fb (από links αναρτήσεων, πχ), κρατούνται σε αρχείο: μία google μέσα στην google!
Κάθε click μας αποθηκεύεται ως διακριτό profile σε μία βάση δεδομένων που αδυνατεί να το προστατέψει, όχι λόγω μη-θέλησης, ή σκοτεινών συμφερόντων αλλά λόγω φυσικής αδυναμίας του μέσου – αυτό ήταν το πιο συγκλονιστικό συμπέρασμα της απολογίας.