Αν και πέρασε σχεδόν ένας αιώνας από τη Μικρασιατική καταστροφή, οι μνήμες παραμένουν ακόμα ζωντανές. Θυμόμαστε με συγκίνηση ιστορίες και προσωπικά βιώματα που μας διηγήθηκαν οι παππούδες μας και οι γονείς. Πιστός στο ραντεβού με την ιστορία των πρόγονων μας ο Σύνδεσμος Νεοφωκααίων Χαϊδαρίου τίμησε τη μαύρη επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής. Μυριάδες τα θύματα της. Ανάμεσα τους και ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος,  που η Εκκλησία της Ελλάδας 70 χρόνια μετά τον μαρτυρικό του θάνατο το 1992 τον ανακήρυξε Άγιο. Παρόμοιες εικόνες σήμερα τις παρακολουθούμε δυστυχώς ζωντανά μέσα από τα δελτία ειδήσεων, όπως παρατήρησαν κάποιοι από τους μετέχοντες στην εκδήλωση.

Η εκδήλωση μνήμης πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής στο προαύλιο του Ιερού Ναού της Παναγίτσας, μπροστά στην προτομή του Αγίου. Την επιμνημόσυνη δέηση τέλεσε ο πατήρ Γεώργιος Φραγκιαδάκης. Η γραμματέας του Συλλόγου ευχαρίστησε όλους τους παρευρισκομένους, που κάθε χρόνο τιμούν με την παρουσία τους τη μνήμη των προγόνων τους και όλων όσων μαρτύρησαν στη Μικρά Ασία τον μαρτυρικό Αύγουστο του 1922.

Γιάννης Βελέντζας: «Τα ζητήματα είναι διαχρονικά και αφορούν και την εποχή μας»

Στο χαιρετισμό του ο πρόεδρος του συλλόγου, Γιάννης Βελέντζας, είπε γεμάτος συγκίνηση: «Συμπληρώνονται φέτος 95 ολόκληρα χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή, που στάθηκε η μεγαλύτερη τραγωδία του Ελληνισμού στη γεμάτη σκαμπανεβάσματα τρισχιλιετή πορεία του Έθνους.

Ολόρθη στο εικονοστάσι του Έθνους στέκεται η σελίδα αυτή ενώ ανάβει το καντήλι της μνήμης, όχι με το προϊόν της μνησικακίας, αλλά με τον πόνο, το δάκρυ, την απόγνωση. Ο Αύγουστος του 1922 πέρασε σαν αστραπή και μας ταρακούνησε σαν Έθνος. Κάθε φορά που έρχεται ο όμορφος αυτός μήνας φορτωμένος με λογιών λογιών λουλούδια, φέρνει μαζί του μνήμες και θύμισες ζυμωμένες στη θλίψη και στο κλάμα, στη συμφορά και στην απόγνωση. Κουβαλάει στα φτερά του βιώματα πόνου και ολέθρου στους απογόνους από τη Μικρασιατική τραγωδία. Είναι γεμάτη αναρίθμητες εκατόμβες ελληνικών υπάρξεων, στις βανδαλικές ορδές των αγρίων στιφών του φοβερού Κεμάλ.

Η άλλοτε γη της επαγγελίας η ονειρεμένη Ιωνική γη γίνεται απέραντη κοιλάδα τρόμου, ολέθρου, χώρος κλαυθμών και οδυρμών, μελανή σελίδα, σελίδα ολόκληρου του πολιτισμένου κόσμου που βαραίνει τους επιδρομείς και σφαγείς Τούρκους, αλλά όμως δεν αφήνει ανέγγιχτους τους Ευρωπαίους κάτω από τα μάτια των οποίων έλαβαν χώρα, οι πιο εφιαλτικές σκηνές συστηματικής γενοκτονίας. Υπάρχει επίσης και άλλη μια σημαντική παράμετρος. Τα ζητήματα που ανέκυψαν εκείνη τη χρονική στιγμή είναι διαχρονικά, αφορούν τόσο πολύ την εποχή μας,. Στη Μικρά Ασία έχουμε γενοκτονίες, εθνική κάθαρση, τεράστιες μετακινήσεις πληθυσμού, ανάμειξη πολλών κυβερνήσεων. Τα ίδια φαινόμενα βλέπουμε να συμβαίνουν και στο σημερινό κόσμο, π.χ στη Συρία.

«Ο Χρυσόστομος Σμύρνης ανεδείχθη ο υπεράξιος της Μικρασιατικής τραγωδίας»

Μέσα στην κόλαση του ολέθρου απαστράπτει η μεγάλη μορφή της εκκλησίας και του Έθνους, το καύχημα του νεότερου Ελληνισμού, ο Μέγας Ιεράρχης, ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Δεν δέχτηκε να εγκαταλείψει το ποίμνιο του. Αρνήθηκε τις επίμονες εκκλήσεις του Χόρτον για φυγή. Έμεινε πιστός στρατιώτης του Χριστού και του κατατρεγμένου πλήθους της Ιωνίας. Και με τον μαρτυρικό του θάνατο στη Σμύρνη τον Αύγουστο του 1922,  έγραψε χρυσή σελίδα που την υπέγραψε με το αίμα του αυτός και άλλοι 347 ιερείς της επαρχίας της Σμύρνης. Επίσης ο Μητροπολίτης Μοσχονησίων Αμβρόσιος που επεταλώθη σαν να ήταν ζώο. Επίσης ο Αϊβαλιώτης Γρηγόριος, ο οποίος θάφτηκε ζωντανός, και τόσοι άλλοι που μαρτύρησαν την πίστη τους στο Χριστό και στην Ελλάδα.

Ο Χρυσόστομος βάδισε στο Γολγοθά του μαρτυρίου αγέρωχος, μη φοβούμενος στο κάλεσμα του Νουρεντίν πασά. Υπέστη τα πάνδεινα. Ραπίσματα, ύβρεις, του έβγαλαν τα μάτια, του έκοψαν τα αυτιά και τη μύτη, τον περιέφεραν στα σοκάκια,  μέχρι που βρέθηκε κάποιο χέρι και τον πυροβόλησε για να τον λυτρώσει από τον μανδύα του βασανισμού του.

Ανεδείχθη ο υπεράξιος της Μικρασιατικής τραγωδίας. Ο μαρτυρικός του θάνατος είναι η συνισταμένη του μαρτυρίου ολόκληρου του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας. Ο δικός του φωτοστέφανος ανήκει και σε όλες τις χιλιάδες των μαρτύρων της Μικρασιατικής συμφοράς, πρόσφατα δε κατετάγη μεταξύ των αγίων της Εκκλησίας.

Να είναι αιώνια η μνήμη των Μικρασιατών αδελφών μας, που πόνεσαν τόσο πολύ και χάθηκαν τόσο άδικα». Αμέσως μετά η κ. Κανταρτζη απάγγειλε ένα ποίημα προς τιμή του  Εθνομάρτυρα Χρυσοστόμου. Στη μνήμη όλων των μαρτύρων του 1922 τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή. Στην προτομή του Χρυσοστόμου στεφάνι κατέθεσε,  ο πρόεδρος του συλλόγου Γιάννης Βελέντζας.

Μιχάλης Σελέκος: «Η μητέρα μου η Σμυρνιά»

Από τη πλευρά του ο δήμαρχος Μιχάλης  Σελέκος έκρινε πως σε αυτή τη σεμνή εκδήλωση είναι σημαντικό ότι κάθε χρόνο παρατηρεί όλο και περισσότερο κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο τιμούν τα εκατομμύρια των θυμάτων (νεκρών, τραυματιών αλλά και προσφύγων). Έκρινε πως ήταν μια καταστροφή για τη οποία οι μόνοι που δεν ευθύνονταν,  ήταν οι Μικρασιάτες. Ο ίδιος ανέφερε με νοσταλγία πως η μητέρα του Χρυσάνθη κατάγονταν από τη Σμύρνη. Οι πρόγονοι του διώκονταν από τους Τούρκους και αναγκάστηκαν να αλλάξουν επώνυμο. Όλοι αυτοί ήταν θύματα μιας πολιτικής που καθορίστηκε από τις μεγάλες δυνάμεις. Δυστυχώς -κατά την άποψη του- συνέβαλαν και οι ελληνικές κυβερνήσεις σε αυτό το έγκλημα.

«Μάχες για τα πετρέλαια και τους δρόμους του εμπορίου»

Οι μεγάλες δυνάμεις με το αίμα των λαών προσπαθούσαν τότε, όπως και σήμερα, να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Από τότε ήταν στο επίκεντρο η Μοσούλη. Τα πετρέλαια, το φυσικό αέριο σήμερα, οι δρόμοι του εμπορίου, τα γεωστρατιωτικοπολιτικά συμφέροντα. «Βλέπουμε αυτό που γίνεται σήμερα στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική, όπου εκατομμύρια ψυχές προσπαθούν να βρουν ένα καταφύγιο, μια σωτηρία. Ας μας γίνει μάθημα ότι πέρασαν οι πρόγονοι μας. Να μην επαναληφθεί στις μέρες μας και να αντιδράσουμε σαν λαοί. Δεν μπορούν άλλο να παίζουν με τις ζωές μας και το αίμα μας. Ο σύλλογος σας να μπολιάσει τα μηνύματα αυτά στη νέα γενιά, που πρέπει να μάθει τι συνέβη τότε», κατέληξε ο κ. Σελέκος και καταχειροκροτήθηκε. Αμέσως μετά κατευθύνθηκαν όλοι στα γραφεία του συλλόγου όπου προσφέρθηκε καφές και αναψυκτικά.

Αυτοί ήταν οι πρώτοι κάτοικοι

Τα ονόματα των 93 Νεοφωκαίων προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στο Χαϊδάρι το 1922, ανάγνωσε το μέλος του διοικητικού συμβουλίου  του συλλόγου, Ελένη Σαρρή. Αυτοί μαζί με τους Χιώτες,  υπήρξαν οι πρώτοι κάτοικοι της πόλης μας. Αν και οι Νεοφωακείς δυσκολεύτηκαν στην αρχή εντάχθηκαν με αξιοπρέπεια και αξιοσύνη  στην τοπική μας κοινωνία. Τιμή και δόξα σε όλους εκείνους που ήρθαν από τη Φώκαια και το Τσακμακλί,  στο Χαϊδάρι. Σας παραθέτουμε τα ονόματα τους κατά αλφαβητική σειρά:

Αδάσης Παντελής, Αρμενάκη Δέσποινα, Αρμενάκης Γιάννης, Ασμάνη Φιλιώ, Βελέντζα Ευγενία, Βροντάνης Νίκος, Γεωργαντής Γιάννης, Γκανής Μιχάλης, Γκερδιδάνης Γιώργος, Γκερδιδάνης Δημήτρης, Γιαχνής Γιώργος, Γιαχνής Χαράλαμπος, Γκούτσου Παναγιώτα, Ζήκος Επαμεινώνδας, Ζήκος Γιάννης, Θεοφίλης Γιάννης, Θεοφίλης Χρήστος, Καζάκου Μαριγώ, Κανάς Ηλίας, Κανάς Αθανάσιος, Κανάς Νίκος, Κανά Ειρήνη, Κανταρτζή Παναγιώτα, Καραδικένης Ανδρέας, Καρασακαλή Ειρήνη, Καρασακαλής Γιάννης, Καρασακαλής Αθανάσιος, Καρασταμάτης Δημήτρης, Κατσάνης  Χαράλαμπος, Κουζούλογλου Σοφία, Λαγού Παρασκευή, Μπεκιάρης Γιάννης, Μαγιάφας Δημήτρης, Μαγδαληνός Ηλίας, Μαριανός Γιάννης, Μέρμηγκας Νίκος, Μουρμουρά Αρχοντούλα, Μυτιληναίος Γιάννης, Μυτιληναίου Αναστασία, Μπουλούκος Κώστας, Μπουλούκος Δημήτρης, Νταλαμπέκης Γιάννης, Νταουσάνη Μαρία, Ντελήμπασης Αναστάσιος, Ντηνιακός Ευάγγελος, Παπιομύτης Γιάννης, Περγαντής Κώστας, Περγαντής Τριαντάφυλλος, Περγαντής Στέλιος, Περγαντής Στρατής, Σάββας Γιώργος, Σαράκης Αντώνης, Τηνιακός Γιώργος, Φυντηρόπουλος Σάββας, Χαστάλη Σοφία, Χατζημπεκιάρης Απόστολος, Χατζημπεκιάρης Γιώργος, Χατζημπεκιάρης Κώστας, Χατζημπεκιάρης Γιάννης, Χατζηορφανός Γιώργος.

Γιώργος Παπαπαναγιώτου